Gjykimi në Gjykatën e Lartë
320
KREU VII
PROCEDIMET PARAGJYKIMORE NË GJYKATËN E
LARTË
1. Kuptimi i procedimit paragjykimor
828
Gjatë një procesi gjyqësor mundet lindin dhe shtrohen çështje tilla që duhet
marrin zgjidhje përpara se gjykata disponojë me vendim përfundimtar mbi çështjen
kryesore objekt procedimi. Këto çështje, kushtëzojnë zhvillimin e mëtejshëm procesit
janë, pengesa të tilla procedurale apo materiale që diktojnë mënyrën se si do merret
vendimi përfundimtar i gjykatës dhe se si do zgjidhet mosmarrëveshja e paraqitur për
gjykim. Këto çështje nuk jaobjekti kryesor i mosmarrëveshjes apo i procedimit, por ato
bëhen pjesë e objektit gjykimit gjatë ecurisë tij dhe zgjerojnë objektin e gjykimit. Ato
mundet të lindin si gjatë gjykimit shkallë parë, si gjatë gjykimit shkallë dydhe
gjatë gjykimit në Gjykatën e Lartë.
Për qëllimet e këtij kreu këto çështje do t’i emërtojmë vijim procedimet
paragjykimore. Për qëllimet e këtij punimi fokusi dhe objektivi i analizës do jenë vetëm
procedimet paragjykimore në Gjykatën e Lartë.
Në vijim do të trajtohen:
- shqyrtimi incidental i kushtetutshmërisë dhe i ligjshmërisë aktit normativ nënligjor
në Gjykatën e Lartë;
- kontrolli kushtetues incidental i ligjit në Gjykatën e Lartë;
- kërkimi nga Gjykata e Lartë i një opinioni këshillimor nga institucione amicus curia;
- kërkimi nga Gjykata e Lartë i një opinioni këshillimor nga dhoma e madhe e GJEDNJ
sipas Protokollit nr. 16 të KEDNJ;
- gjykimi paragjykimor i iniciuar nga Gjykata e Lartë në GJED sipas nenit 234 të
Traktatit të Bashkimit Europian.
2. Shqyrtimi incidental i kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë aktit normativ
nënligjor në Gjykatën e Lartë
Pas përmbysjes regjimit komunist ligji kushtetues i parë shqiptar ishte Ligji Nr.
7491, datë 29.4.1991 Për dispozitat kryesore kushtetuese”. Ligji parashikonte mënyrë
eksplicite vetëm kontrollin e administrativ akteve me karakter normativ nënligjor. Kështu
nenin 37 parashikohej se shilli i Ministrave shfuqizon aktet e paligjshme ministrave
dhe organeve tjera qendrore administratës shtetërore. tej neni 40 i ligjit
parashikonte kontroll administrativ ndër të tjera edhe mbi aktet nënligjore me karakter
normativ organeve qendrore apo vendore varësi ministrive, ku i jepte kompetencë
secilit ministër shfuqizonte udhëzimet e paligjshme të organeve, të ndërmarrjeve e
institucioneve që varen prej tyre.
vonë ligji për dispozitat kryesore kushtetuese u plotësua edhe me rregullime
tjera normative, po kaq rëndësishme sa bërthama e parë e rregullimeve. shtu Ligji nr.
7561, datë 29.4.1992 Për disa ndryshime e plotësime Ligjin nr. 7491, datë 29.4.1991
828
Ky kre është bazuar në shkrimin Gjykimet incidentale, Florjan Kalaja, Tiranë 2018. Trajtimi është
përshtatur posaçërisht për procedimet paragjykimore Gjykatën e Lartë, duke pasur parasysh se ky studim ka
në fokus ekskluzivisht gjykimin në Gjykatën e Lartë.
Gjykimi në Gjykatën e Lartë
321
“Për dispozitat kryesore kushtetuese
829
shtoi kreun e katërt ligjit parë kushtetues, duke
rregulluar organizimin e drejtësisë dhe Gjykatën Kushtetuese.
Neni 8 i këtyre ndryshimeve ligjore parashikonte se kur gjatë shqyrtimit çështjes,
gjykata arrin përfundimin se akti normativ nuk pajtohet me ligjin Për dispozitat kryesore
kushtetuese dhe me ligjet, ajo pezullon gjykimin dhe ia dërgon materialet e çështjes
Gjykatës Kushtetuese. Kjo do thotë se edhe kushtetutshmërinë apo ligjshmërinë e aktit
nënligjor normativ gjykatat nuk mundet ta shqyrtonin vetë dhe fundin e gjykimit nuk
mundet ta shfuqizonin apo vendosnin mos e zbatonin, por, njëlloj sikurse sot gjykatat
nuk shmangin dot zbatimin e ligjit, do të duhet ta referonin çështjen në Gjykatën Kushtetuese.
Kjo do thotë se kontroll gjyqësor mbi aktet nënligjore me karakter normativ mundet
ushtronte ekskluzivisht vetëm Gjykata Kushtetuese dhe se këto akte pushteti ishin
përjashtuara nga kontrolli gjyqësor i zakonshëm.
830
Gjykata Kushtetuese kishte juridiksion fillestar dhe ekskluziv mbi kontrollin e
kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë ndaj akteve nënligjore. Neni 24 i ligjit ndryshues ligjit
për dispozitat kryesore kushtetuese parashikonte pikën 3 se Gjykata Kushtetuese gjykon
papajtueshmërinë e akteve dhe dispozitave nënligjore me Kushtetutën dhe me ligjin dhe në
pikën 10 parashikonte ndër tjera se Gjykata Kushtetuese vendos pezullimin ose
shfuqizimin e akteve e dispozitave tjera, kur vëren se nuk pajtohen me ligjin Për
dispozitat kryesore kushtetueseose me ligjin, si dhe merr masat që çmon të përshtatshme për
çështjen që gjykon.
Kodi i Procedurës Civile, i cili ka hyrë në fuqi në vitin 1996, në nenin 326
831
parashikonte ndër të tjera se nuk mundet të ngrihet padi në gjykatë për aktet administrative që
nxirren nga Qeveria e organet e tjera qendrore e lokale të administratës shtetërore,
përmbajnë një detyrim përgjithshëm, përveç kur ato cenojnë drejtat dhe interesat e
ligjshme shtetasve. tej e njëjta normë përjashtonte nga juridiksioni gjyqësor edhe aktet
për të cilat kishte juridiksion fillestar dhe ekskluziv Gjykata Kushtetuese, duke artikuluar këtë
përjashtim se nuk mundet ngrihet padi gjykatë për aktet administrative, cilat sipas
Kushtetutës janë kompetencën e Gjykatës Kushtetuese. Neni 326 i Kodit Procedurës
Civile këtë mënyrë formulimi ka qefuqi deri me datë 04.11.2013, ditë cilën ka
hyrë në fuqi Ligji Nr. 49/2012 Për organizimin dhe funksionimin e gjykatave administrative
dhe gjykimin e mosmarrëveshjeve administrative(në vijim Ligji nr. 49/2012), edhe pse
vitin 1998 hyri në fuqi Kushtetuta e re.
Kushtetuta e vitit 1998, e cila është akoma sot në fuqi por me ndryshime të shumta,
ndryshoi aksesin Gjykatën Kushtetuese gjykatave pushtetit gjyqësor nëpërmjet
kontrollit incidental, duke parashikuar se gjykatat do mundet pezullojnë gjykimin dhe
kërkonin aktivizimin e juridiksionit Gjykatës Kushtetuese vetëm kur për ligjin, do
zgjidhte çështjen e tyre, do kishte dyshime se vinte kundërshtim me Kushtetutën.
832
Kështu i vetmi mjet aksesi për gjykatat e zakonshme nëpërmjet kontrollit incidental në
829
Shih në web:
http://www.qbz.gov.al/doc.jsp?doc=docs/Ligj%20Nr%207561%20Dat%C3%AB%2029-04-1992.htm.
830
Shih Florjan Kalaja, “Shqyrtimi gjyqësor i aktit normativ nënligjor”, Tiranë.
831
Shih në web: http://www.ligjet.org/.
832
Shih nenin 145/2 të Kushtetutës, dispozitë e cila paraShihn se:
1. Gjyqtarët janë të pavarur dhe u nënshtrohen vetëm Kushtetutës dhe ligjeve.
2. Kur gjyqtarët çmojnë se ligjet vijnë kundërshtim me Kushtetutën, nuk i zbatojnë ato. Në këtë rast,
ata pezullojnë gjykimin dhe ia dërgojnë çështjen Gjykatës Kushtetuese. Vendimet e Gjykatës Kushtetuese janë
detyrueshme për të gjitha gjykatat.”.
Në web Shih: https://www.parlament.al/wp-content/uploads/2015/10/kushtetuta-perditesuar-1.pdf.
Gjykimi në Gjykatën e Lartë
322
Gjykatën Kushtetuese, që nga hyrja fuqi e Kushtetutës vitit 1998, është kontesti i
kushtetutshmërisë së ligjit dhe jo më aktet nënligjore normative.
833
Kjo do thotë se çdo gjykatë, nga hyrja fuqi e Kushtetutës vitit 1998, do
mund shqyrtojë kushtetutshmërinë dhe ligjshmërinë e akteve nënligjore normative dhe se
shqyrtimi gjyqësor i tyre do bëhet si rregull nga gjykatat, cilat zgjidhjen e çështjes
tyre janë detyruara aktet nënligjore me karakter normativ, vijnë kundërshtim me
ligjin apo Kushtetutën, mos i zbatojnë, për të respektuar sakaq parimin e kushtetutshmërisë
funksionale
834
. Sigurisht ato nuk shfuqizojnë aktin nënligjor me karakter normativ, pasi
objekti i tyre i gjykimit nuk është ai, por nëpërmjet kontrollit ligjshmërisë dhe
kushtetutshmërisë tyre ato munden zgjidhin çështjen e shtruar për gjykim, duke dhënë
drejtësi sipas Kushtetutës dhe ligjit në çështjet konkrete.
835
Kjo mëny e respektimit hierarkisë normative sistemin juridik Shqiptar nuk
ishte rishtare. Historia e prevalencës së ligjit ndaj akteve normative nënligjore Shqipëri ka
nisur fillimisht në jurisprudencën dhe praktikën gjyqësore të Gjykatës së Diktimit.
jurisprudencën e saj Gjykata e Diktimit ka vlerësuar disa herë se aktet nënligjore
normative nuk mundet konditojnë zbatimin e ligjit dhe se nuk mundet zbatohen kur
gjyqtarët konstatojnë se ato rregullojnë njëjtat çështje ndryshe nga ligji.
836
Kjo përbënte
kontrollin e konstitucionalitetit dhe ligjshmërisë substanciale të aktit normativ nënligjor.
Gjithashtu kontrolli i konstitucionalitetit dhe i ligjshmërisë i akteve normative nënligjore
jurisprudencën e Gjykatës Diktimit haset edhe aspektin formal.
837
Ndaj vlerësojmë se
Kushtetuta e vitit 1998 dhe vonë Ligji nr. 49/2012 risollën edhe një herë traditën
kushtetuese dhe ligjore të Shqipërisë pavarësinë e gjyqtarit ndaj çdo lloj rregulli shkel
Kushtetutën, marrëveshjet ndërkombëtare të ratifikuara me ligj dhe vetë ligjin.
Me datë 04.11.2013 hyri në fuqi Ligji Nr. 49/2012 Për organizimin dhe funksionimin
e gjykatave administrative dhe gjykimin e mosmarrëveshjeve administrative”.
838
nenin 38
833
Shih Sokol Sadushi, Kontrolli Kushtetues”, Shtëpia Botuese Botimpex, Tiranë, Mars 2004, faqe
109.
834
Shih Vendimin Nr. 29, datë 09.11.2005 Gjykatës Kushtetuese. Ndër të tjera Gjykata Kushtetuese shprehet
se:
Kushtetuta, si ligji themelor i shtetit, detyrim gjitha organet e pushtetit publik që t’i ushtrojnë
kompetencat e tyre vetëm në kuadër dhe në bazë të normave kushtetuese, që përbën parim tjetër të rëndësishëm,
atë të kushtetutshmërisë funksionale..
835
praktikën gjyqësore gjykatat e zakonshme, pas hyrjes fuqi Kushtetutës vitit 1998, kanë
ushtruar kontroll incidental mbi kushtetutshmërinë dhe ligjshmërinë e aktit nënligjor normativ, funksion
zgjidhjes çështjes konkrete. Shih për shembull Vendimin Nr. 6584, datë 27.07.2011 Gjykatës Rrethit
Gjyqësor Tiranë, ku konkludohet në pjesën arsytuese se Udhëzimi i Ministrit të Financave nr. 24, dt. 15.11.2007
Mbi trajtimin e dëmeve mbuluara nga Kontrata e Sigurimit mbajtësve mjeteve motorike për
përgjegjësinë ndaj palëve tretavjen kundërshtim me nenin 118 Kushtetutës dhe për rrjedhojë nuk u
zbatua çështjen konkrete, duke u vendosur zbatohej Kushtetuta, ligji dhe Vendimi Unifikues nr. 12, dt.
14.09.2007 i Kolegjeve Bashkuara të Gjykatës Lartë. Shih gjithashtu edhe Vendimin Nr. 5596, datë
27.06.2011 të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Tiranë.
836
Shih Vendimin nr. 274, datë 14 Nanduer 1929 Degës Civile Gjykatës Diktimit të Mbretnisë
Shqiptare. Ne anën e këtij vendimi konfirmohej jurisprudencialisht prevalenca e ligjit karshi akteve nënligjore
normative, duke u vlerësuar se afatet e caktuara prej rregulloreve nuk mundet kufizojafatet e caktuara me
ligj dhe se parashikimet e akteve nligjore normative kundërshtojnë ligjin nuk mundet zbatohen pasi nuk
kanë efekt ligjor.
837
Shih Vendimin nr. 37, datë 24 Fruet 1930 Degës Penale Gjykatës Diktimit Mbretnisë
Shqiptare, ku ndër tjera konstatohej se Rregullorja e Gjendjes Civile e vitit 1922 nuk është e veshur me një
nga format ligjore të promulgimit dhe si e tillë nuk ka fuqinë e ligjit.
838
Shih web http://alblegis.com/Legjislacioni/Ligji-gjykata-Administrative.pdf. Me Ligjin Nr.
39/2017 Për disa shtesa dhe ndryshime Ligjin nr. 49/2012, “Për organizimin dhe funksionimin e gjykatave
administrative dhe gjykimin e mosmarrëveshjeve administrative”, ndryshuarështë ndryshuar titulli i ligjit,
duke u emërtuar “Për gjykatat administrative dhe gjykimin e mosmarrëveshjeve administrative”.
Gjykimi në Gjykatën e Lartë
323
tij parashikohet se gjykatat administrative munden shqyrtojnë kushtetutshmërinë dhe
ligjshmërinë e një akti normativ nënligjor. Kjo dispozitë parashikon se:
1. Gjykata administrative, gjatë shqyrtimit gjyqësor një veprimi administrativ,
kryesisht ose me kërkesë palëve, vendos mos zbatojë një akt nënligjor normativ, bazë
cilit është kryer veprimi administrativ shqyrtohet, kur çmon se akti nënligjor është i
paligjshëm.
2. Gjykata vendos në këtë mënyrë edhe nëse gjykimi parësor i aktit normativ nuk është
në kompetencën e saj.
3. Ky vendim përmban mënyrë hollësishme shkaqet e paligjshmërisë,
konstatuara nga gjykata.”.
Kjo normë ligjore prezantohet për herë parë legjislacionin shqiptar dhe është një
ridimensionim i kontrollit gjyqësor mbi veprimtarinë normative organeve kushtetuese dhe
ligjore. Kjo nyrë kontrolli e pushtetit gjyqësor ndaj veprimtarisë normative administratës
publike ushtrohet nga çdo gjykatë e pushtetit gjyqësor, ndryshe nga kontrolli i drejtpërdrejtë
ushtron ekskluzivisht Gjykata Administrative e Apelit, Gjykata e Lartë apo edhe Gjykata
Kushtetuese.
këtë mëny ligji ka ravijëzuar dy lloje kontrollesh gjyqësore ndaj veprimtarisë
normative nënligjore administratës publike. pari, jo për nga rëndësia por vetëm nga
nevoja për evidentim, gjykatat ushtrojnë kontroll incidental dhe dyti gjykatat ushtrojnë
kontroll drejtpërdrejtë. Kontrolli incidental ushtrohet nga çdo gjykatë, pavarësisht llojit
kompetencës
839
, çdo fazë dhe shkallë gjykimi, gjithnjë kuadër zgjidhjes çështjes
konkrete dhe në funksion të saj. Ky gjykim shërben për të konkluduar nëse do të zbatohet apo
jo akti nënligjor normativ në zgjidhjen e çështjes.
840
Nga ana tjetër kontrolli gjyqësor mbi aktin nënligjor normativ ushtrohet edhe në
mënyrë drejtpërdrejt. Kontrolli i drejtpërdrejt mbi aktin nënligjor normativ e ushtron me
juridiksion fillestar dhe kompetencë funksionale Gjykata Administrative e Apelit. Gjykimi i
kushtetutshmërisë apo i ligjshmërisë aktit nënligjor normativ këto raste është objekt
Shih ueb:
http://www.qbz.gov.al/Botime/Akteindividuale/Janar%202017/Fletore%2085/LIGJ%20nr.%2039,%20date%20
30.3.2017.pdf.
839
Shih Florjan Kalaja, “Akti nënligjor normativ ndërmjet juridiksionit kushtetues dhe gjyqësor”,
Revista “Jeta Juridike”, Nr. 1, viti 2018, Botim i Shkollës së Magjistraturës.
840
Shih p.sh. Vendimin nr. Nr. 11118-02984-00-2012 Rregj. Themeltar, Nr. 00-2015 1927 i
Vendimit (279), datë 28.05.2015 i Kolegjit Civil Gjykatës së Lartë. Ndër të tjera ky vendim pjesën
arsyetuese ushtron judicial review apo kontroll incidental kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë një akti
normativ nënligjor. Ndër të tjera vendimi arsyeton se:
...Udhëzimi Nr. 24 da 15.11.2007 i Ministrit Financave dhe Vendimi Unifikues nr. 12, datë
14.09.2007, nuk duhet interpretohen e zbatohen duke përjashtuar domosdoshmërisht njëri tjetrin për çdo
figurë mit jashtëkontraktor, por duke patur nqëllim vetëm, zgjidhjen e drejtë dhe në përputhje plotë
me ligjin mosmarrëveshjeve mbi shpërblimin e dëmit jashtëkontraktor. Vetëm në rast kundërshtisë
drejtpërdrejtë parashikimeve këtij udhëzimi me njësimin e kryer nga Kolegjet e Bashkuara Gjykatës
Lartë, do të konkludohet për zbatimin e këtij fundit, jo për shkak prevalencës a priori të vendimit unifikues,
por për shkak faktit të thjeshtë se, duke marrë në konsideratë se unifikimi i kryer me anë të këtij vendimi
lidhet me interpretimin dhe zbatimin e ligjit kohës fushën e sigurimit detyrueshëm dhe shpërblimin e
dëmeve shkaktuara nga mjetet motorrike, r aq sa udhëzimi i Ministrit Financave nuk përputhet me
vendimin unifikues, ai për rrjedhim vjen në kundërshtim dhe me vetë ligjin.
Kolegji Civil vlerëson se në rastin konkret, ajo çka dallon unifikimin e praktikës nga Kolegjet e
Bashkuara Gjykatës Lartë nëpërmjet Vendimit Unifikues nr.12 datë 14.09.2007 dhe Udhëzimin nr.24 datë
15.11.2007, të Ministrit të Financave, është pikërisht trajtimi i dëmit jo pasuror. Kështu, udhëzimi në pikën II/B
tij paraShihn ndër tjera vlerën rkatëse dëmshpërblimit për kategorinë e dëmit referuar prej tij si
“dhimbje psikike për shkak vdekjes një afërmi (bashkëshort, fëmijë, prind)” vlerën fikse prej 30.000
lekësh. Kolegji Civil vlerëson se një parashikim i tillë kufizues e i njëjtë në vlerë për çdo rast sigurimi me pasojë
vdekjen, vjen në kundërshtim me sa kanë arsyetuar Kolegjet e Bashkuara Gjykatës Lartë Vendimin
Unifikues nr. 12 datë 14.09.2007, e për pasojë në kundërshtim me ligjin e kohës.”.
Gjykimi në Gjykatën e Lartë
324
kryesor i padisë dhe i gjykimit. Duke qese ndaj vendimit Gjykatës Administrative
Apelit lejohet rekurs në Kolegjin Administrativ të Gjykatës së Lartë, konkludohet se kontrolli
i drejtpërdrejt i kushtetutshmërisë dhe i ligjshmërisë aktit nënligjor normativ është dy
shkallësh, ku shkalla e parë ushtron juridiksion fillestar dhe shkalla e dytë e gjykimit ushtron
juridiksion rishikues.
841
gjitha këto raste kontrolli incidental i kushtetutshmërisë apo i ligjshmërisë
aktit nënligjor normativ ushtrohet nga gjykata ex officio dhe suo moto, që do thotë sipas
detyrimit ligjor parashikuar nenin 16 Kodit Procedurës Civile apo nenit 17 pika 2
Ligjit nr. 49/2012. Kjo do thotë se gjykata, çdo fazë dhe shkallë procedimi, ka për
detyrë moszbatojë akte nligjore normative vijnë kundërshtim me ligjin dhe me
Kushtetutën, duke zbatuar drejtpërdrejtë ligjin apo vetë Kushtetutën.
këtë mënyrë kontrolli incidental kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë
ushtrojnë gjykatat, ndër to edhe Gjykata e Lartë mbi aktet normative nënligjore nuk lidhet me
afate fazore apo afate prekluzive. Ushtrimi i këtij kontrolli nuk lidhet medoemos as me
ushtrimin e njëjtit kontrolli nga gjykatat ulëta. Përkundrazi ushtrimi i këtij kontrolli
mundet bëhet edhe rishtazi gjykimin Gjykatën e Lartë, rastet kur gjykatat e faktit
kanë emetuar nga kjo detyrë kushtetuese dhe ligjore, edhe pse kanë pasur apo jo kërkesë nga
palët ndërgjyqëse. Gjithashtu ky kontroll nga Gjykata e Lartë, sikurse edhe nga gjykatat
përgjithësi pushtetit gjyqësor, ushtrohet pa u lidhur apo pa u kushtëzuar me natyrën e
gjykimit apo kompetencën ndore çështjes gjykim. Kjo do thotë se ky kontroll nga
Gjykata e Lartë ushtrohet edhe gjatë gjykimit të një çështje civile, çështje administrative apo
çështje penale, gjithmonë kur zgjidhjen e çështjes objekt kryesor gjykimi implikohet edhe
zbatimi i një akti nënligjor normativ.
ushtrimin e këtij kontrolli Gjykata e Lartë mundet ushtrojë juridiksion fillestar
dhe rishikues. Kjo do thotë se, rastet kur gjykata e faktit nuk e kanë marrë parasysh
prapsimin apo pretendimin e palëve për moszbatuar një akt normativ nënligjor apo kur ato
e kanë marrë mirëqenë kushtetutshmërinë dhe ligjshmërinë e një akti nënligjor normativ,
Gjykata e Lartë secilin nga kolegjet apo edhe Kolegje Bashkuara, nëse vlerëson se
akti nënligjor normativ i zbatueshëm për zgjidhjen e çështjes vjen kundërshtim me
Kushtetutën dhe me ligjin, atëherë kryesisht Gjykata e Lartë vendos marrë shqyrtim
edhe këtë nçështje dhe të sqarojë pjesën arsyetuese vendimit se akti nënligjor
normativ nuk zbatohet zgjidhjen e çështjes, pasi ai vjen kundërshtim me Kushtetutën
dhe me ligjin. Nga ana tjetër Gjykata e Lartë ushtron juridiksion rishikues kur vlerëson
argumentet e pjesës arsyetuese vendimit përfundimtar apo jopërfundimtar gjykatës
shkallës parë apo gjykatës apelit, kryesisht apo sipas rekursit, lidhur me
bazueshmërinë Kushtetutë dhe ligj aktit normativ nënligjor zbatueshëm
zgjidhjen e çështjes konkrete.
Duke pasur njëjtin regjim juridik me drejtën pozitive detyrueshme për zbatim,
kontrolli incidental i kushtetutshmërisë apo ligjshmërisë aktit normativ nuk mundet
përbëjë prapsim kuptimin e ngushtë, do thotë se nuk mundet prapsohet apo nuk
mundet pritet nga gjykata reklamohet nga pala e interesuar. Njëlloj nuk mundet
përbëjë çështje mundet përfshihet ankim vetëm sipas parimit disponibilitetit.
Përkundrazi, edhe gjykimin shkallë parë, edhe gjykimin shkallë të dytë dhe
gjykimin Gjykatën e Lartë kjo çështje do duhet shqyrtohet pa kufizim kryesisht ex
officio nga gjykata.
gjitha këto raste, kur konkludohet se akti nënligjor normativ vjen apo jo
përputhje me Kushtetutën dhe me ligjin, gjykatat do duhet ta arsyetojnë pjesën
841
Shih Florjan Kalaja, “Akti nënligjor normativ ndërmjet juridiksionit kushtetues dhe gjyqësor”,
Revista “Jeta Juridike”, Nr. 1, viti 2018, Botim i Shkollës së Magjistraturës.
Gjykimi në Gjykatën e Lartë
325
arsyetuese vendimit përfundimtar apo jopërfundimtar. Konkluzioni gjyqësor i
antikushtetutshmërisë apo paligjshmërisë në këto raste ka efekte ligjore të drejtpërdrejta
vetëm zgjidhjen e çështjes themelore dhe kryesore shtruar për gjykim atë
mosmarrëveshje.
Kjo do thotë se ky konkluzion gjyqësor, edhe kur bëhet në vendim nga Gjykata e
Lartë, nuk mundet ketë efekte jashtme konstitutive mbi aktin nënligjor normativ, pasi
nuk mjafton kontrolli incidental i kushtetutshmërisë apo paligjshmërisë aktit nënligjor
normativ për konstituuar ndërprerjen e veprimit juridik tij dhe për shënjuar sakaq
shfuqizimin nga rendi juridik. Përkundrazi, këtë gjendje pafuqisë juridike aktit nënligjor
normativ ia shkakton vetëm gjykimi apo kontrolli i drejtpërdrejtë i kushtetutshmërisë dhe
ligjshmërisë, qoftë i ushtruar nga Gjykata Administrative e Apelit, Gjykata e Lartë apo edhe
Gjykata Kushtetuese.
Ndaj duhet konkludojmë se gjykimi paragjykimor ushtron Gjykata e Lartë gjatë
kontrollit incidental të kushtetutshmërisë së aktit nënligjor normativ është një mjet dhe
mekanizëm procedural i është njohur si e drejtë dhe detyrim pushtetit gjyqësor për të
respektuar të drejtat kushtetuese të individëve dhe njëkohësisht për të garantuar rendin juridik
kushtetues. Kjo do thotë se ky lloj gjykimi paragjykimor është mjet funksionalisht dhe
integralisht i lidhur mënyrë pazgjidhshme me ushtrimin e pushtetit gjyqësor dhe
dhënien e drejtësisë mbi çështjet konkrete, mënyrë në secilën zgjidhje përfundimtare
gjyqësore të triumfojë parimi i kushtetutshmërisë funksionale.
3. Kontrolli kushtetues incidental i ligjit në Gjykatën e Lartë
Neni 134 shkronja “d”
842
, neni 145 pika 2
843
e Kushtetutës dhe neni 68 i ligjit organik
Gjykatës Kushtetuese
844
parashikojnë mundësinë e gjykatave pushtetit gjyqësor
iniciojnë gjatë gjykimit një çështje një kontroll incidental kushtetues Gjykatën
Kushtetuese kur ka dyshime nga trupa gjyqësore se ligji i zbatueshëm vjen kundërshtim
me Kushtetutën. Kështu kjo kompetencë nuk mundet ushtrohet nga çdo gjykatë e pushtetit
gjyqësor, pavarësisht kompetencës lëndore dhe pavarësisht shkallës së gjykimit.
Kontrolli incidental i kushtetutshmërisë së ligjit i inicuar nga gjykatat është një nga
ato raste kur bazë nenit 4/3 Kushtetutës gjykata zbaton drejtpërsëdrejti atë, duke e
anashkaluar ligjin dhe përbën një moment unik rendin juridik Shqiptar, kur gjyqtari i
zakonshëm ushtron drejtësi kushtetuese
845
nëpërmjet kontrollit incidental. Kontrolli
kushtetues incidental i ligjit nga gjykatat përbën kontroll konkret të kushtetutshmërisë.
846
842
Kjo dispozitë paraShihn se:
1. Gjykata Kushtetuese vihet në lëvizje me kërkesë të:
dh) çdo gjykate, sipas nenit 145, pika 2, të kësaj Kushtetute;”.
843
Kjo dispozitë paraShihn se:
2. Kur gjyqtarët çmojnë se ligjet vijnë kundërshtim me Kushtetutën, nuk i zbatojnë ato. këtë
rast, ata pezullojnë gjykimin dhe ia dërgojnë çështjen Gjykatës Kushtetuese. Vendimet e Gjykatës Kushtetuese
janë të detyrueshme për të gjitha gjykatat.”.
844
Kjo dispozitë paraShihn se:
1. Kur gjykata ose gjyqtari gjanjë procesi gjyqësor dhe çdo kohë, kryesisht ose me rkesë
palëve, çmon se ligji është antikushtetues dhe kur ka lidhje të drejtpërdrejtë midis ligjit dhe zgjidhjes së çështjes
konkrete, nuk e zbaton atë, duke vendosur pezullimin e shqyrtimit mëtejshëm çështjes dhe dërgimin e
materialeve të saj Gjykatës Kushtetuese, për t'u shprehur për kushtetutshmërinë e ligjit.
2. vendimin e saj gjykata apo gjyqtari duhet përcaktojnë dispozitat e ligjit ata çmojnë se janë
të papajtueshme me normat konkrete ose parimet e tjera të Kushtetutës, të cilat ligji nuk i ka respektuar ose i ka
cenuar, si dhe shkaqet për të cilat kërkohet shfuqizimi i tij.”.
845
Shih Kristaq Traja, “Drejtësia Kushtetuese, Shtëpia Botuese “Luarasi”, Tiranë 2000.
846
Shih Sokol Sadushi, Kontrolli Kushtetues”, Shtëpia Botuese Botimpex, Tiranë, Mars 2004, faqe
106 – 113.
Gjykimi në Gjykatën e Lartë
326
Inicimi i kontrollit incidental kushtetues ligjit nga gjykatat mundet ketë si bazë
prapësimet e palëve apo mbrojtjen e tyre dhe gjithashtu edhe iniciativën ex officio dhe suo
moto gjykatës. Njëlloj sikurse edhe kontrolli incidental i kushtetutshmërisë dhe
ligjshmërisë aktit nënligjor normativ, edhe procedura paragjykimore e kontrollit incidental
kushtetutshmërisë ligjit mundet iniciohet çdo fazë dhe shkallë gjykimi. Kjo do
thotë se, edhe nëse më parë gjykatat e faktit kanë emetuar vlerësuari çështjen e
kushtetutshmërisë ligjit zbatueshëm zgjidhjen e çështjes konkrete, Gjykata e Lartë
mundet, qoftë me kërkesë palëve dhe qoftë kryesisht, nisë një procedurë tillë
Gjykatën Kushtetuese.
dy rastet gjykatat duhet kryejë një proces intelektual çmuarje
847
lidhur me
argumentet apo dyshimet mbi antikushtetutshmërinë e ligjit zbatueshëm.
jurisprudencën e saj Gjykata Kushtetuese, trajtimet in abstracto por edhe in concreto
kontrollit incidental kushtetues, ka kristalizuar disa kushte-premisa, duhet plotësohen
formalisht dhe proceduralisht në mënyrë që t’i jepet rrukontrollit incidental.
848
Ky proces ka bëjë me verifikimin e disa momenteve thelbësore. pari, gjykata
nismëtare duhet ketë përcaktuar/identifikuar ligjin do zbatohet për zgjidhjen e
çështjes konkrete. Së dyti, gjykata në vendimin e saj të ndërmjetëm duhet të parashtrojë arsye
serioze për antikushtetueshmërinë e këtij ligji, duke referuar normat ose parimet konkrete
Kushtetutës. treti, duhet gjykata nismëtare ketë krijuar bindjen se gjykimi nga ajo
nuk mund përfundojë mënyrë pavarur nga gjykimi Gjykatën Kushtetuese.
katërti duhet që gjykata të ketë hulumtuar nëse ka dispozita të tjera për të zgjidhur çështjen në
gjykim dhe, nëse arrin në konkluzionin se ky është ligji i vetëm cilit duhet t’i referohet për
zgjidhjen e çështjes, bëjë gjitha përpjekjet për ta interpretuar atë rputhje me
Kushtetutën.
849
Në këtë kuptim Gjykata Kushtetuese ka vlerësuar se është detyrim i gjykatës referuese
zgjidhë dyshimet interpretative, duke i dhënë normës zbatueshme një interpretim
përputhet me parimet kushtetuese. Gjykata referuese është e detyruar zbatojë, midis
interpretimeve të ndryshme të mundshme, atë që konsiderohet se përputhet me parimin
kushtetues, kundërt do cenohej. rast se ajo vlerëson se gjitha interpretimet e
mundshme bien kundërshtim me Kushtetutën, atëherë duhet t’i drejtohet Gjykatës duke
kërkuar kontrollin e kushtetutshmërisë normës individualizuar si e zbatueshme rastin
konkret.
850
Gjykata Kushtetuese ka vlerësuar se kërkesat e rcaktuara nga jurisprudenca
kushtetuese duhen vlerësuar si kumulative, në kuptimin ato duhet plotësohen
njëkohësisht, çfarë nënkupton se gjykata referuese duhet evidentojë jo vetëm objektin, por
edhe standardin kushtetues cenuar funksion inicimit gjykimit kushtetues, pra jo
vetëm normën ligjore, por edhe parimet apo standardet kushtetuese ajo cenon rast se
zbatohet për zgjidhjen e çështjes. këtë vështrim, mjafton mosplotë