Gjykimi në Gjykatën e Lartë
283
KREU VI
GJYKIMI NOMOFILATIK NË GJYKATËN E LARTË
1. Konsiderata përgjithshme
Interpretimi i ligjeve gjyqësisht ësh kompetencë e gjykatave juridiksionit
zakonshëm dhe sidomos e Gjykatës së Lartë. Në këtë kuptim Kushtetuta i ka dhënë Gjykatës së
Lartë autoritetin njësojë ose ndryshojë praktikën gjyqësore, pra mbajë qëndrime
çështje veçanta me qëllim unifikimin e vendimmarrjes gjykatave të zakonshme. Procesi
i njësimit dhe i ndryshimit praktikës gjyqësore nga njëra anë dhe detyrimi i gjykatave
zakonshme për zbatuar vendimet nomofilatike nga ana tjetër, i shërbejnë vlerave
uniformitetit, qëndrueshmërisë dhe parashikueshmërisë në zbatimin e së drejtës. këtë
mënyrë, parandalohet arbitrariteti zbatimin e ligjit dhe garantohen parimet kushtetuese
sigurisë juridike dhe barazisë përpara ligjit.
763
Ky funksion ushtrohet nga Gjykata e Lartë duke tërhequr për shqyrtim kolegj apo
Kolegjet e Bashkuara çështje caktuara dhe duke standardizuar kuptimin dhe zbatimin e
ligjit, duke siguruar interpretimin e njëjtë tij dhe unitetin e drejtës kombëtare
764
. Kjo
vjen si pasojë e pozicionit të saj si organi më i lartë i sistemit gjyqësor dhe lidhet me
funksionin e përgjithshëm të saj për të siguruar uniformitetin e interpretimit të normave
ligjore nga ana e gjyqtarëve zakonshëm, përmes përcaktimit linjave interpretimit
cilave gjyqtarët duhet t’u përmbahen. Përfundimetcilat arrin Gjykata e Lartë nuk vlejnë
vetëm për rastin konkret zgjidhur prej saj, por për gjitha rastet e ngjashme për gjykatat e
tjera ose për vetë kolegjet e thjeshta kësaj gjykate (erga omnes). Barazia drejta, mes
të tjerash, përcakton edhe detyrimin për vendimmarrje të njëjtë dhe të qëndrueshme në
çështje të ngjashme nga gjykatat e zakonshme.
765
Por nuk ka qenë gjithnjë kështu. Shqipëria ka patur një histori të vetën të nomofilatisë
(nomofilachia)
766
dhe juridiksionalizimit drejtës pozitive nëpërmjet autoritetit
lartë gjyqësor, funksion njësimit praktikave gjyqësore. Ky funksion kushtetues dhe
ligjor është krijuar pas Luftës së Dytë Botërore dhe ka ekzistuar në mënyrë permanente në
rendin juridik, megjithëse herë pas here ka ndryshuar formë.
fillesat e traditës nomofilatisë autoriteti i lartë gjyqësor shqiptar e kishte
funksionin e orientimit, përgjithësimit dhe njëjtësimit të praktikës gjyqësore si një ndër
763
Shih çështjen “Chapman v. United Kingdom, Vendim i Gj.E.D.Nj. datë 18.01.2001.
764
Manual i drejtës procedurale civile Italiane”, Përkthyer shqip nga Avokat Arben Vani,
Botimet Kumi, Tiranë 2016, faqe 547. Titulli origjinal Manuale di diritto processuale civile”, kujdesin e
Cesare Taraschi (magjistrat), Botimi XXII, Botimet Juridike Simone, Napoli 2012.
765
Shih Vendimin Nr. 6, dt. 17.02.2012 të Gjykatës Kushtetuese.
766
Uniformizimi i drejtës nëpërmjet interpretimit, termi përshkrues i krijuar nga rrënja e emrit
“νόμος” dhe folja “φυλάσσω”, fjalë greqishten e vjetër, krijojnë kuptimin e ruajtjes nëpërmjet
vështrimit”. Një parim i tillë sanksionohet p.sh. nga neni 65 i Ligjit R.D. Nr. 12 i 30 Janarit 1941 mbi
organizimin e pushtetit gjyqësor Republikës Italisë. Republika e Shqipërisë nuk ka një parashikim tillë
ligjor.
fakt edhe Kushtetuta është shumë e kursyer, ku vetëm në nenin 141 pika dy e saj ndodhet norma
i atribuon Gjykatës Lartë drejtën për unifikuar praktikën gjyqësore apo r t’a ndryshuar atë. Kjo
mangësi është një pikë duhet tërhiqte vemendjen e legjislatorit përgjatë procesit reformës sistemin e
drejtësisë, qoftë ndryshimet kushtetuese edhe ato ligjore, me qëllimin e konturimit juridiksionit dhe
profilit kushtetues të autoritetit më të lartë gjyqësor në Republikën e Shqipërisë. Por tashmë, pasi paketa
normative e reformës në sistemin e drejtësisë është miratuar, është vonë dhe e padobishme që të merremi me ato
nuk u në. Tashmë vlerësojmë se jurisprudenca e Gjykatës Lartë do duhet ta perfeksionojë mangësinë
e formulimeve kushtetuese dhe ligjore.
Gjykimi në Gjykatën e Lartë
284
funksionet kryesore dhe funksionale këtij organi kushtetues. Unifikimi i praktikës
gjyqësore nuk ishte i lidhur me çështje konkrete që vareshin për gjykim në kolegjet e thjeshta,
por ishte e lidhur me vlerësimet herë pas here ky autoritet gjyqësor i bënte praktikës
gjyqësore të çdo shkalle.
Kështu unifikimi i praktikës gjyqësore mund bëhej edhe për çështje drejtës
lidheshin me praktikën gjyqësore të shkallës së parë, të apeleve dhe të vetë Gjykatës së Lartë.
Udhëzimet e Pleniumit të Gjykatës Lartë nuk ishin vendime që zgjidhnin çështje konkrete,
por akte jurisprudenciale erga omnes dhe me natyrë juridike normative, interpretonin
mënyrë abstrakte ligjin dhe udhëzonin njëjtësimin e praktikës gjyqësore bazë dhe për
zbatim të tij. Kështu Pleniumi i Gjykatës së Lartë nuk ishte një organ gjyqësor i mirëfilltë dhe
nuk gjykonte çështje, por gjithsesi kishte funksionet administrative dhe gjyqësore për të
unifikuar gjithë zbatimin gjyqësor drejtës pozitive nëpërmjet udhëzimeve. këtë
mënyrë çdo pjesë e drejtës pozitive mund ishte objekt i unifikimit gjyqësor dhe
njëjtësimit të praktikës gjyqësore dhe si e tillë edhe e procesit fenomen të nomofilatisë.
Me hyrjen fuqi Kushtetutës vitit 1998 Gjykatës së Lartë iu atribuua një
kompetencë e rëndësishme për juridiksionalizimin e drejtës pozitive
767
. Kolegjet e
Bashkuara Gjykatës Lartë gjatë ushtrimit pushtetit juridiksional mundet vendosnin
shqyrtonin çështje caktuara me qëllim unifikimin dhe ndryshimin e praktikës gjyqësore
dhe këto vendime kishin karakter erga omnes
768
dhe natyrë normative. Qëllimi ishte
formësimi i fenomenit nomofilati
769
nga autoriteti suprem i pushtetit gjyqësor
770
.
Gjithashtu nga kushtetutbërësi është synuar që nëpërmjet këtij funksioni Gjykata e Lartë do të
arrinte të ndihmonte për rritjen e punës dhe cilësisë së praktikës gjyqësore dhe përmirësimin e
kuptimit dhe zbatimit të drejtë të legjislacionit.
771
767
Shih Molfese Giuseppe, Molfese Alessandra, Ricorso e controricorso per cassazione in materia
civile, Cedam, Edizione II, viti 2013, faqe 657.
768
Shih Flutura Kola Tafaj, Asim Vokshi, Procedurë Civile Pjesa II”, Botimi I, Tiranë, Janar 2014,
faqe 349.
769
Procesi i unifikimit të jurisprudencës si kompentenca kryesore e konceptimit të Gjykatës Supreme të
Kasacionit të Republikës së Italisë (Shih nenin 65 Ligjit 12/1941 mbi organizimin e pushtetit gjyqësor Italian)
apo e autoriteteve më të larta gjyqësore në botë.
770
Shih ndrimin interpretativ Kolegjit Civil Gjykatës Lartë Vendimin Nr. 11118-02984-
00-2012 Rregj. Themeltar, Nr. 00-2015 – 1927 i Vendimit (279), datë 28.05.2015 i Kolegjit Civil të Gjykatës së
Lartë. Ndër të tjera në vendim arsyetohet se:
Kolegji Civil vlerëson se interpretimi i ligjeve është kompetencë të gjykatave juridiksionit të
zakonshëm dhe sidomos të Gjykas së Lartë. Në këtë kuptim Kushtetuta i ka dhënë Gjykatës së Lartë autoritetin të
njësojë ose ndryshojë praktikën gjyqësore, pra mbajë qëndrime çështje veçanta me qëllim unifikimin e
vendimmarrjes gjykatave të zakonshme. Ky funksion ushtrohet nga Gjykata e Lartë, duke tërhequr për
shqyrtim në Kolegjet e Bashkuara çështje të caktuara. Sa më sipër, vjen si pasojë e pozicionit të saj si organi më
i lartë i sistemit gjyqësor dhe lidhet me funksionin e përgjithshëm të saj për të siguruar uniformitetin e
interpretimit normave ligjore nga ana e gjyqtarëve zakonshëm, përmes përcaktimit linjave
interpretimit cilave gjyqtarët duhet t’u përmbahen. Përfundimet unifikuese cilat arrin Gjykata e Lartë,
nuk vlejvetëm r rastin konkret zgjidhur prej saj, por për gjitha rastet e ngjashme për gjykatat e tjera,
ose vetë kolegjet e thjeshta asaj gjykate. Barazia në drejta, mes tjerash, përcakton edhe detyrimin për
vendimmarrje të njëjtë dhe të qëndrueshme në çështje të ngjashme nga gjykatat e zakonshme. (Vendim i
Gjykatës Kushtetuese Republikës Shqipërisë nr. 06 datë 17.02.2012). Për sa sipër, Kolegji Civil ri-
thekson se nuk përbën kompeten gjykatave faktit, pozicionimi i Vendimeve Unifikuese Gjykatës
Lartë rendin juridik shqiptar dhe as vënia dyshim e detyrimit ligjor kanë po këto gjykata, marrin
parasysh dhe zbatojnë në çështje analoge zgjidhjet e dhëna në vendimet unifikuese.”.
771
Shih Halim Islami, Artan Hoxha, Ilir Panda, “Procedura Penale, Viti 2010, faqe 576.
Gjykimi në Gjykatën e Lartë
285
projekt-amendamentet kushtetuese reformës sistemin e drejtësisë,
prezantuara zyrtarisht në Shtator 2015
772
, kjo normë u parashikua të shfuqizohet dhe
ndryshohet njëkohësisht. Në 11 gusht 2016 neni 141 i Kushtetutës u ndryshua si vijon:
1. Gjykata e Lartë shqyrton çështje lidhur me kuptimin dhe zbatimin e ligjit për
siguruar njësimin ose zhvillimin e praktikës gjyqësore, sipas ligjit.”.
2. Për ndryshimin e praktikës gjyqësore, Gjykata e Lartë tërheq për shqyrtim
Kolegjet e Bashkuara çështje caktuara gjyqësore vendosura nga kolegjet, sipas
ligjit.”.
773
Ligji i parë që detajoi normën kushtetuese ndryshuar ishte ligji organik i pushtetit
gjyqësor.
774
Në nenin 32 të këtij ligji u parashikua se:
1. Gjykata e Lartë gjykon Kolegje Bashkuara për çështje civile, penale ose
administrative, cilat, me vendim të një prej trupave gjykues ose Kryetarit Gjykatës
Lartë, paraqiten për shqyrtim për ndryshimin e praktikës gjyqësore.
2. Kolegjet e Bashkuara shqyrtojnë rastet kur e njëjta çështje juridike nuk është
interpretuar mënyrë njëjtë nga kolegje ndryshme Gjykatës Lartë, ose rast se
ekziston rreziku për interpretim jo të njëjtë nga kolegje të ndryshme të Gjykatës së Lartë.”.
Më tej neni 33 i këtij ligji ka parashikuar se:
1. Kolegjet e Bashkuara kryesohen nga Kryetari i Gjykatës Lartë ose mungesë
të tij nga zëvendëskryetari.
2. Kolegjet e Bashkuara gjykojnë kur to marrin pjesë jo pak se dy të tretat e
gjithë gjyqtarëve të Gjykatës së Lartë.
3. Vendimi merret me shumicën e votave gjyqtarëve marrin pjesë gjykim.
rast një numri barabartë votash, votimi bëhet sërish dhe nëse numri është sërish i
barabartë, vota e kryetarit është përcaktuese.
4. Kur Gjykata e Lartë gjykon Kolegje Bashkuara, sipas nenit 32, pika 1, e këtij
ligji, krahas relatorit të çështjes në trupin gjykues që ka paraqitur çështjen, caktohet me short
edhe një relator tjetër nga një tjetër trup gjykues ka bëjë me interpretimin e njëjtës
çështje. Relatorët, në mënyrë të pavarur, përgatisin relatimin e tyre mbi interpretimin e ligjit,
772
Shih Draftin 24.09.2015 Projektligj nr.__/2015 Për disa ndryshime ligjin nr.8417, datë
21.10.1998 "Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë”, ndryshuar. Në këtë draft neni 141 i Kushtetutës
paraShihhej të formulohej:
Gjykata e Lartë dhe Gjykata e Lartë Administrative kanë juridiksion rishikues, dhe sigurojnë zbatimin
uniform të ligjit nga gjykatat më të ulëta.
juridiksionin e tyre hyjnë çështjet gjyqësore shqyrtohen nga gjykatat ulëta, me përjashtim
të çështjeve që i përkasin juridiksionit të Gjykatës Kushtetuese.”.
773
Termi tërheqka mbetur i pandryshuar nga neni 141 i pandryshuar i Kushtetutës. literaturën
juridike është shfaqur interpretimi se tërhqja nënkupton iniciativën për marrjen e çështjeve kanë përfunduar
me vendim formës prerë, pavarësisht se cilën gjykatë janë. Ky qëndrim ka polemizuar me praktikën
gjyqësore mbajtur ndër vite nga Gjykata e Lartë, e cila ka interpretuar gjithnjë se çështjet munden
tërhiqen mundet jenë vetëm rekurset po gjykohen Gjykatën e Lartë dhe jo çështjet po gjykohen nga
gjykata tjera Shqipëri. Kritika ndaj këtij qëndrimi ka qenë se nuk duhet lejohet praktika gjyqësore
gabuara të krijohen në veprimtaritë e gjykatave dhe se kjo mundësi duhet të eliminohet edhe në rastin e
vendimeve pa palë kundërshtare, vendimet e paankimueshme, vendimet cilat nuk ankimohen Gjykatën e
Lartë apo vendimet për cilat hiqet dorë nga rekursi. Shih për më tepër Halim Islami, Artan Hoxha, Ilir Panda,
Procedura Penale”, viti 2010, faqe 576.
Vlerësojmë se kjo mënyrë e kuptimit dhe interpretimit të nenit 141 të Kushtetutës, megjithëse niset nga
një premie pranueshme dhe e mirë, është e gabuar. Gjykata e Lartë, ndryshe nga Gjykata e Lartë e periudhës
1945 – 1991, nuk mundet ushtrojë veprimtari gjyqësore mënyrë omnipotente në kundërshtim me shkallët e
gjykimit dhe duke mos pasur parasysh sakaq nenin 135 Kushtetutës. Për rrjedhojë Gjykata e Lartë do
duhet, që edhe ushtrimin e juridiksionit kushtetues nomofilatik, t’i përmbahet rregullave kushtetuese të
gjykatës së caktuar me ligj dhe organizimit të pushtetit gjyqësor në Republikën e Shqipërisë.
774
Shih Ligji nr. 96/2016.
Gjykimi në Gjykatën e Lartë
286
gjendjen e praktikës gjyqësore, qëndrimet e doktrinës juridike dhe i paraqesin ato përpara
Kolegjeve të Bashkuara.”.
Këto ndryshime ligjore kuadër të reformës në sistemin e drejtësisë u pasuan nga
ndryshimet ligjore vitit 2017 të Kodit Procedurës Penale cilat hynë fuqi me datë
01.08.2017. Neni 14/a i Kodit të Procedurës Penale parashikoi se:
Gjykata e Lartë shqyrton rekurset dhokëshillimi me trup gjykues përbërë
nga tre gjyqtarë, njësimin dhe zhvillimin e praktikës gjyqësore kolegje me trup gjykues
përbërë nga pesë gjyqtarë dhe ndryshimin e praktikës gjyqësore në kolegje të bashkuara.”.
Më tej neni 75/b i ndryshuar i Kodit të Procedurës Penale parashikon se:
1. Gjykata e Lartë shqyrton rekurset për shkelje të ligjit, për siguruar njësimin,
zhvillimin dhe ndryshimin e praktikës gjyqësore, si dhe ushtron kompetenca tjera, sipas
parashikimeve të këtij Kodi.”.
Më tej u ndryshua edhe neni 438 i Kodit të Procedurës Penale i cili parashikoi se:
1. Gjykata e Lartë, kryesisht ose me kërkesë palëve, kur lind nevoja për
ndryshimin e praktikës gjyqësore, ka të drejtë të tërheqë për shqyrtim në kolegjet e bashkuara
çështje të ardhura për gjykim në Kolegjin Penal.
2. Tërheqja e çështjeve bëhet me vendim Kryetarit Gjykatës Lartë ose të
Kolegjit Penal.
3. Kolegjet e bashkuara gjykojnë sipas rregullave të caktuara për kolegjin kur marrin
pjesë jo më pak se dy të tretat e të gjithë anëtarëve të Gjykatës së Lartë.
4. Vendimi i Kolegjit Penal dhe kolegjeve të bashkuara është i detyrueshëm për
gjykatat në gjykimin e çështjeve të ngjashme.”.
Neni 441 i Kodit Procedurës Penale parashikon se Kolegjet e Bashkuara
Gjykatës Lartë, pas përfundimit gjykimit, vendosin njëlloj sikurse disponon Kolegji
Penal mbi rekursin. Kjo do të thotë se mundet të vendosin:
a) lënien në fuqi të vendimit;
b) prishjen e vendimit gjykatës apelit dhe lënien fuqi vendimit gjykatës
së shkallës së parë;
c) prishjen e vendimit dhe kthimin e akteve për rishqyrtim;
ç) prishjen e vendimit dhe pushimin e çështjes pa e kthyer për rishqyrtim.
tej neni 448 i Kodit Procedurës Penale ka parashikuar se afati i arsyetimit
vendimit nomofilatik ndryshon praktikën gjyqësore unifikuar apo ndryshuar parë
është 90 ditë nga momenti i shpalljes. Ligji, afatit 60 ditor zakonshëm arsyetimit
vendimit Kolegjit Penal të Gjykatës Lartë, duke pasur parasysh rëndësinë kanë,
vendimeve ndryshuese të Kolegjeve të Bashkuara i kanë shtuar edhe një afat 30 ditor tjetër.
Me datë 05.11.2017 hynë fuqi ndryshimet e Kodit Procedurës Civile. Nuk pati
ndryshime pjesën rregullohet gjykimi nomofilatik. Neni 481 i Kodit Procedurës
Civile parashikon se:
Kryetari i Gjykatës Lartë mund vendosë gjykata shprehet në kolegje
bashkuara për rekurse të paraqitura nga palët, për cilat ka praktika ndryshme e
mëparshme në kolegjet e thjeshta.
këto raste kryetari i Gjykatës Lartë cakton relatorin dhe datën e shqyrtimit
rekursit.”.
I vetmi ndryshim në ligjin procedural civil që sjell ndryshime edhe në gjykimin
nomofilatik është neni 485 i Kodit Procedurës Civile. Nga data 05.11.2017, për rekurset e
paraqitura rishtazi Kolegji Civil ose Kolegjet e Bashkuara Gjykatës Lartë mundet
vendosin:
a) lënien në fuqi të vendimit;
b) prishjen e vendimit gjykatës apelit dhe lënien fuqi vendimit gjykatës
së shkallës së parë;
Gjykimi në Gjykatën e Lartë
287
c) prishjen e vendimit gjykatës apelit dhe dërgimin e çështjes për rishqyrtim
gjykatën e apelit me tjetër trup gjykues;
ç) prishjen e vendimit dhe pushimin e gjykimit të çështjes.
Ligji për gjykimin administrativ nuk ka rregullime posaçme për gjykimin
nomofilatik në Gjykatën e Lartë. Për rrjedhojë, në bazë dhe për zbatim të nenit 1 pika 2 të tij,
për nomofilatinë e gjykimit administrativ do zbatohen mënyrë komplementare
parashikimet e Kodit Procedurës Civile dhe parashikimet e përgjithshme të ligjit organik të
pushtetit gjyqësor.
momentin prezantohet kuadri ligjor fuqi rregullon gjykimin nomofilatik
dalin edhe problemet e para të harmonizimit të kuadrit kushtetues me ligjet dhe ndërmjet vetë
parashikimeve ligjore me njëra tjetrën.
Ajo del e qartë nga neni 141 i ndryshuar i Kushtetutës është fakti se gjykimi
nomofilatik do të zhvillohet në Gjykatën e Lartë edhe nga kolegjet e thjeshta dhe nga
Kolegjet e Bashkuara të Gjykatës së Lartë. Kjo do të thotë se kolegjet e thjeshta do të duhet të
shqyrtojnë çështje lidhur me kuptimin dhe zbatimin e ligjit për siguruar njësimin apo
zhvillimin e praktikës gjyqësore, sipas parashikimeve ligjore. Ndërkohë Kolegjet e Bashkuara
Gjykatës Lartë do të duhet tërheqin çështje caktuara nga kolegjet e thjeshta për
ndryshuar praktikën gjyqësore të njësuar tashmë nga Gjykata e Lartë.
Ndërkohë vihet re që këtë dispozitë kushtetuese të ndryshuar Kodi i Procedurës
Penale e ka detajuar, duke parashikuar se çështjet penale cilat vendoset njësimi apo
zhvillimi i praktikës gjyqësore do duhet gjykohen me trup gjykues me 5 gjyqtarë dhe se
ndryshimi i praktikës gjyqësore do duhet bëhet nga Kolegjet e Bashkuara. Ndërkohë
Kodi i Procedurës Civile, ligji për gjykimin administrativ dhe ligji organik i pushtetit
gjyqësor nuk ka parashikime dallojnë gjykimin nomofilatik zhvilluar nga kolegji i
thjeshtë dhe nga Kolegjet e Bashkuara.
Vlerësojmë se këto rregullime apo ometime ligjore ndryshme tregojnë mungesën e
koordinimit të grupeve të punës dhe vetë Kuvendit në rregullimin e një çështje kaq të
rëndësishme sa ç’është gjykimi nomofilatik. këto kushte lind detyra e interpretuesve
ligjit, qoftë doktrinës dhe qoftë jurisprudencës, rregullojë mënyrë uniforme zbatimin
e drejtë të nenit 141 të ndryshuar të Kushtetutës.
2. Gjykimi njësues i praktikës gjyqësore
Këto mangësi harmonizimin dhe koordinimin e hartimit ligjeve organike dhe
procedurale nga ana e Kuvendit sollën edhe problemet e para praktikë. Kolegji Penal i
Gjykatës Lartë dhe vetë Gjykata e Lar mbajti fillimisht qëndrimin se çdo çështje
vendoset shqyrtohet seancë gjyqësore passjell automatikisht mbylljen e procesit me
vendime njësuese dhe zhvilluese të praktikës gjyqësore, pavarësisht se çfarë vendoset në to.
Nuk ishte një keqkuptim që erdhi vetëm nga Gjykata e Lartë lidhur me statusin
kushtetues dhe ligjor vendimeve secilit kolegj Gjykatës Lartë. Vetë ekspertët e
mandatuar për hartimin e ndryshimeve kushtetuese kanë mbajtur qëndrimin se, ndryshe nga
sa parashikohej në nenin 141 të pandryshuar të Kushtetutës, Kolegjet e Bashkuara të Gjykatës
Lartë me nenin 141 ndryshuar Kushtetutës nuk do kenë kompetencë për
vendosur njësimin e praktikës gjyqësore, por vetëm ndryshimin e saj.
Sipas këtij qëndrimi, pas ndryshimeve kushtetuese vitit 2016, vendimi i çdo kolegji
pranë Gjykatës së Lartë, në thelb, është një vendim që i shërben njësimit të praktikës
gjyqësore, duke qenë se ai është i detyrueshëm për gjitha gjykatat e ulëta.
775
Sipas tyre, me
775
Shih Arta Vorpsi, Aurela Anastasi, Gent Ibrahimi, Sokol Berberi dhe Sokol Sadushi, Komentar
mbi reformën kushtetuese sistemin e drejtësisë (2016)”, Fondacioni Shoqëria e Hapur për Shqipërinë dhe
Instituti për Studimet Publike & Ligjore, shtypur në Shtypshkronjën “Guttenberg”, Tiranë, 2019, faqe 200.
Gjykimi në Gjykatën e Lartë
288
ndryshimin e formulimit nenit 141 Kushtetutës, se vendimeve ndryshuese praktikës
gjyqësore të Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë i është dhënë një autoritet edhe më i
lartë se sa vendimeve të secilit prej kolegjeve.
776
këtë mënyrë edhe faqja zyrtare e internetit e Gjykatës Lartë u përshtat me këtë
qasje ndaj ndryshimeve kushtetuese dhe ligjore reformës sistemin e drejtësisë. Tek
rubrika Vendimeu hap edhe një rubrikë e re e titulluar Vendime njësuese penale
cilën hidheshin gjitha vendimet e dhëna nga Kolegji Penal i Gjykatës Lartë seancë
gjyqësore.
Por kjo gjë nuk ndodhi me vendimet e dhëna seancë gjyqësore nga Kolegji Civil
apo Kolegji Administrativ i Gjykatës Lartë. Për rrjedhojë edhe gjykatat ulëta
777
dhe publik u reflektua paqartësia e identifikimit dhe kuptimit se çfarë është vendimi
njësues apo zhvillues i praktikës gjyqësore, duke u krijuar ideja se çdo vendim i secilit nga
kolegjet e thjeshta i dhënë në seancë gjyqësore është njësues dhe zhvillues i praktikës
gjyqësore dhe si i tillë edhe nomofilatik.
E megjithatë përmbajtje këto vendime, të shquara me veprime konkludente si
njësuese dhe zhvilluese praktikës gjyqësore, nuk tregonin se çfarë çështje juridike është
shtruar për t’u njësuar dhe tej se si është njësuar ajo. Këto vendime në përmbajtje ishin
zakonshme, njëlloj si çdo vendim rutinë merrej më parë dhe që arsyetonte vetëm
rrethanat e shtruara për zgjidhje të çështjes konkrete, duke mos përgjithësuar asgjë në mënyrë
se si interpretohej ligji për raste tjera. E megjithatë këto vendime trajtoheshin si vendime
nomofilatike të praktikës gjyqësore.
gjitha këto raste nuk zbatohej neni 35 pika i ligjit organik pushtetit gjyqësor,
ku ndër tjera parashikohet se vendimet për njësimin dhe zhvillimin e praktikës gjyqësore
botohen në Fletoren Zyrtare.
778
Rezulton se asnjë nga këto vendime, të konsideruara si
vendime njësuese Kolegjit Penal Gjykatës Lartë, nuk janë dërguar për botim
Qendrën e Botimeve Zyrtare dhe për rrjedhojë edhe nuk janë botuar në Fletoren Zyrtare.
779
Vendimi i parë i vetëshpallur nomofilatik i Gjykatës Lartë, pas ndryshimeve
kushtetuese dhe të Kodit të Procedurës Penale të vitit 2016 dhe 2017, erdhi nga Kolegji Penal
i Gjykatës Lartë vitin 2018.
780
këtë vendim u trajtuan për herë parë ndryshimet
kushtetuese dhe ligjore përsa i përket gjykimit nomofilatik zhvillon Gjykata e Lartë, duke
u qartësuar natyra e vendimeve Gjykatës Lartë dhe duke u dalluar vendimi i zakonshëm
i Gjykatës së Lartë me vendimin njësues, zhvillues dhe ndryshues i praktikës gjyqësore.
këtë gjykim Kolegji Penal i Gjykatës Lartë dhomë këshillimi kishte
vendosur kalimin e çështjes penale seancë gjyqësore me qëllim për njësimin e praktikës
gjyqësore në lidhje me zbatimin e nenit 75/a pandryshuar dhe ndryshuar Kodit
Procedurës Penale, lidhur me kompetencat lëndore ushtrimit ndjekjes penale dhe
gjykimit apo rigjykimit ndërmjet organeve posaçme dhe përgjithshme sistemit
drejtësisë. vendimin njësues u parashtruan lehtësisht dallueshme çështjet për cilat
ishte vendosur zhvillimi i gjykimit nomofilatik dhe tej u konkluduar në pjesë lehtësisht
dallueshme edhe konkluzioni për secilën çështje të shtruar për njësim. Kolegji Penal në
seancë gjyqësore, sipas nenit 14/a të Kodit të Procedurës Penale, u kompozua me 5 gjyqtarë.
776
Shih Arta Vorpsi, Aurela Anastasi, Gent Ibrahimi, Sokol Berberi dhe Sokol Sadushi, Komentar
mbi reformën kushtetuese sistemin e drejtësisë (2016)”, Fondacioni Shoqëria e Hapur për Shqipërinë dhe
Instituti për Studimet Publike & Ligjore, shtypur në Shtypshkronjën “Guttenberg”, Tiranë, 2019, faqe 200.
777
Shih Vendimin nr. 105, datë 19.12.2017 e Gjykatës së Apelit për krimet e Rënda.
778
Shih Ligjin nr. 98/2016.
779
Shih në web: https://qbz.gov.al/. Vizituar me datë 07.05.2019.
780
Shih Vendimin Njësues Penal Nr. 56260-00177-00-2018 Regj. Themeltar, Nr. 00-2018-148 i
Vendimit (13), da04.04.2018 të Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë.
Gjykimi në Gjykatën e Lartë
289
Kolegji Penal në vendim vlerësoi se njësimi i praktikës gjyqësore lidhur me ushtrimin
e juridiksionit penal pas hyrjes fuqi ndryshimeve vitit 2016 Kushtetutës e deri
momentin e krijimit institucioneve reja drejtësisë penale është i domosdoshëm për
respektimin e standardeve të së drejtës për proces të rregullt ligjor dhe për miradministrimin e
drejtësisë penale, duke arsyetuar se Gjykata e Lartë është në rolin dhe autoritetin e saj
kushtetues për garantuar zhvillimin e drejtës gjyqësore, garantimin e koherencës
zbatimit uniform ligjit Republikën e Shqipërisë dhe përditësimit nomofilatisë,
funksion garantimit parimit kushtetues sigurisë juridike (shiko nenin 4 dhe 141
Kushtetutës).
këtë vendim parë njësues u pranua se paqartësia e normave ligjore dhe
mosharmonizimi i tyre mundet ketë konfuzuar gjykatat dhe praktikantët e drejtës mbi
vendimet njësuese dhe zhvilluese praktikës gjyqësore që Gjykata e Lartë merr zbatimit
nenit 141 pika 1 Kushtetutës. Gjykata e Lartë, pasi solli vëmendje nenin 141
Ndryshuar të Kushtetutës dhe nenin 14/a, 432/1 dhe 437 të Kodit Procedurës Penale,
konstatoi se parë mbi këto çështje shtruara për njësim kishte pasur nga Gjykata e Lartë
vendime marra dhomë këshillimi apo seancë gjyqësore, cilat Kolegji Penal
kishte mbajtur qëndrime ndryshme. Kolegji Penal këtë vendim njësues vlerësoi se
këto rrethana janë kushtet për njësuar praktikën gjyqësore lidhur me këto çështje për
cilat Gjykata e Lartë ka mbajtur qëndrime ndryshme dhe panjësuara apo paunifikuara
më parë.
Pasi Kolegji Penal i Gjykatës Lartë solli vëmendje se me nenin 141
pandryshuar të Kushtetutës gjykimi nomofilatik ushtrohej vetëm nga Kolegjet e Bashkuara të
Gjykatës Lartë, vlerësoi se, ndryshe nga parë, Kolegjet e Bashkuara Gjykatës
Lartë nuk do mundin unifikojnë apo njësojnë praktikën gjyqësore nëpërmjet krijimit
precedentëve fillestar jurisprudencial apo, thënë ndryshe, nuk do mundet njësojnë
qëndrimet e ndryshme mbi zbatimin e ligjit procedural dhe material nga gjykatat ulëta.
Këtë funksion të nomofilatisë apo uniformitetit të praktikës gjyqësore, pas ndryshimeve
kushtetuese vitit 2016, do mundet ta bëjë vetëm Kolegji Civil i Gjykatës Lartë për
çështjet civile, Kolegji Administrativ i Gjykatës Lartë për çështjet administrative dhe
Kolegji Penal i Gjykatës Lartë për çështjet penale. Këtë funksion kushtetues dhe ligjor
secili prej kolegjeve do ta realizojë nëpërmjet vendimeve njësuese, apo thënë ndryshe
vendimet unifikuese të mëparshme të cilat vendosnin precedentët fillestar jurisprudencial.
Gjykata e Lartë ka vlerësuar se një çështje do kalojë për gjykim Kolegjet e
Bashkuara Gjykatës Lartë vetëm atëhekur vendimet njësuese vlerësohen nga secili
prej kolegjeve apo nga Kryetari i Gjykatës së Lartë se kanë nevojë të ndryshohen, duke
ndryshuar sakaq praktikën gjyqësore për një çështje apo disa tilla unifikuara dhe
njësuara më parë nga kolegji respektiv. Kolegjet e Bashkuara të Gjykatës së Lartë, sipas nenit
141 pika 2 ndryshuar Kushtetutës, do gjykojnë edhe çështjet cilat secili prej
kolegjeve apo Kryetari i Gjykatës Lartë kërkojnë ndryshojnë vendimet unifikuese të
Kolegjeve të Bashkuara të dhëna më parë ndryshimeve kushtetuese, duke qenë se sot ato janë
simotrat e vendimeve njësuese praktikës gjyqësore. Pikërisht ky është ndryshimi
substancial kushtetues mënyrën se si do të njësojë, ndryshojë apo zhvillojë praktikën
gjyqësore Gjykata e Lartë nëpërmjet secilit kolegj apo Kolegjeve të Bashkuara.
Kolegji Penal e bazoi këtë interpretim Kushtetutës dhe ligjit dhe tek ndryshimi i
shkaqeve rekursit tre ligjet procedurale, konkretisht nenin 432 Kodit
Procedurës Penale, nenin 58 ligjit për gjykimin administrativ dhe në nenin 472 Kodit
Procedurës Civile. Kolegji Penal i Gjykatës Lartë nga këto parashikime ligjore
konkludoi se jo çdo rekurs i kaluar për shqyrtim nga dhoma e këshillimit në seancë gjyqësore
nga Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë do marrë si rgjigje gjyqësore një vendim
përfundimtar njësues për praktikën gjyqësore përmbyllje gjykimit. Përkundrazi, vetëm
Gjykimi në Gjykatën e Lartë
290
rekurset, që, optikën vlerësuese trupës prej tre gjyqtarësh Kolegjit Penal Gjykatës
Lartë në dhomë këshillimi vlerëson se ngrenë çështje ligjore materiale dhe procedurale për
cilat praktika gjyqësore duhet të njësohet, vetëm këto gjykime do të mundet prodhoj
vendime njësuese.
Kjo do të thotë se jo çdo vendim përfundimtar i marrë seancë gjyqësore nga
Kolegji Penal i Gjykatës Lartë është njësues, por vendime njësuese do jenë vetëm ato
cilat përmbyllin çështje, cilat nga dhoma e këshillimit seancë gjyqësore kanë kaluar me
qëllim për njësuar zbatimin e ligjit praktikën gjyqësore. Këto vendime posaçme
nomofilatike do dallohen edhe nga forma, pasi ato arsyetim ngrenë çështjet për njësim
dhe japin zgjidhje me sentencë njësuese për praktikën gjyqësore.
Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë në këtë vendim njësues trajtoi edhe formën e
vendimeve njësuese dhe zhvilluese praktikës gjyqësore sipas parashikimeve nenit 141
pika 1 Kushtetutës. Kështu Kolegji Penal arsyetoi se kushdo, mënyrën se si shquan një
vendim njësues nga një vendim zakonshëm Gjykatës Lartë, duhet mbajë parasysh
se vendimi njësues rast pas rasti e parashikon shprehimisht këtë cilësi tij vendim, pasi
elementi i parë dallues edhe nga pikëpamja e formës është ngritja e çështjeve për njësim
praktikës gjyqësore dhe elementi i dytë dallues nga pikëpamja e formës është arritja e
sentencave njësuese mbi çështjet e ngritura për njësimin e praktikës gjyqësore. Gjithashtu
Kolegji Penal arsyetoi se elementi eksplicit i formës tyre do jetë disponimi nga kolegji
respektiv i Gjykatës Lartë dispozitivin e vendimit se vendimi është njësues për
praktikën gjyqësore.
përmbyllje të analizës kushtetuese dhe ligjore mbi vendimet e posaçme
nomofilatike apo vendimet njësuese Gjykatës Lartë, Kolegji Penal konkludoi se,
ndryshe nga sa parashikohej parë Kushtetutë, Kolegjet e Bashkuara të Gjykatës
Lartë do jekompetent për vendosur vetëm për ndryshuar praktikën gjyqësore
njësuar më parë nga Kolegji Civil, Administrativ apo Penal, për të ndryshuar vendimet
unifikuese dhëna më parë nga Kolegjet e Bashkuara të Gjykatës së Lartë apo për
ndryshuar vendimet do jepen ardhmen nga Kolegjet e Bashkuara Gjykatës
Lartë. Nga ky kuadër kushtetues dhe ligjor kuptohet se njësimi i praktikës gjyqësore pas
ndryshimeve kushtetuese nuk është më kompetencën e Kolegjeve Bashkuara të
Gjykatës Lartë, por është kompetencën e Kolegjit Penal për çështjet penale, Kolegji
Civil për çështje civile dhe Kolegjit Administrativ për çështje administrative.
Kolegji Penal konkludoi se me njësim praktikës gjyqësore do thotë unifikimi i
qëndrimeve ndryshme praktikës gjyqësore gjykatave më ulëta apo unifikimin e
qëndrimit kolegjeve ndryshme Gjykatës Lartë mbajtura vendimet e
zakonshme të tyre mbi zbatimin e një apo disa normave ligjore dhe se kjo kompetencë
nomofilatike i është njohur nga Kushtetuta dhe ligjet procedurale secilit kolegj Gjykatës
Lartë. këtë mënyrë Kushtetuta dhe ligji kanë parashikuar se krijimi i precedentit parë
apo krijimi i precedentit fillestar mbi një çështje civile, penale apo administrative nga ana e
Gjykatës Lartë do bëhet nga secili kolegj respektiv, duke vendosur njësimin e praktikës
gjyqësore të ndryshme të mbajtur më parë nga gjykatat.
781
Kjo do thotë se nisja e gjykimit njësues do je gjithnjë atribut i kolegjit
zakonshëm dhomë shillimi, ndryshe nga gjykimi ndryshues i praktikës gjyqësore. Kjo e
fundit, sipas ligjit organik pushtetit gjyqësor dhe ligjeve procedurale civile dhe penale,
mundet vendoset nga kryetari i Gjykatës Lartë, vetë kolegji apo edhe nga Kolegjet e
Bashkuara.
781
Shih Vendimin Njësues Penal Nr. 56260-00177-00-2018 Regj. Themeltar, Nr. 00-2018-148 i
Vendimit (13), da04.04.2018 të Kolegjit Penal Gjykatës së Lartë.
Gjykimi në Gjykatën e Lartë
291
Mbetet e diskutueshme nëse nisja e gjykimit njësues nga secili prej kolegjeve
Gjykatës Lartë është kompetencë diskrecionare e tyre apo përbën një detyrim kushtetues
dhe ligjor. vlerësimin tonë përgjigja e saktë mbi këtë çështje do duhet merret nga
analiza dhe konkluzioni që do të përftohet gjatë hulumtimit se pse kushtetutbërësi dhe
ligjvënësi i ka dhënë kaq shumë vëmendje dhe rëndësi nomofilatisë dhe uniformitetit
jurisprudencial praktikës gjyqësore nga Gjykata e Lartë. Arsyeja kryesore është pikërisht
zbatimi i nenit 18 Kushtetutës gëzimin e drejtave dhe detyrimeve kushtetuese dhe
ligjore të subjekteve, apo parimi i barazisë së shtetasve para ligjit.
Për rrjedhojë nuk mundet konkludohet kurrsesi se secili prej kolegjeve
kompetencën e inicimit një gjykimi njësues apo zhvillues praktikës gjyqësore e ushtron
mënyrë diskrecionare. Përkudrazi, duhet konkludohet se, sikurse zbatimi i parimit
barazisë përpara ligjit nuk është diskrecionar por rbën detyrim kushtetues dhe ligjor, ashtu
edhe uniformizimi i jurisprudencës nga Gjykata e Lartë përmes njësimit apo zhvillimit
praktikës gjyqësore është detyrim kushtetues dhe ligjor.
Nën këtë logjikë u hartuan ndryshimet e Kodit Procedurës Penale Republikës
Italisë vitit 2017.
782
Neni 618 i këtij Kodi sot formulohet se secili nga kolegjet e ka për
detyrë nisë procedurën e gjykimit nomofilatik Seksionet e Bashkuara Gjykatës
Supreme të Kasacionit.
783
Ndërkohë ndryshe qëndron kjo çështje kur shtrohet për diskutim nëse kryetari i
Gjykatës Lartë apo secili nga kolegjet e kësaj gjykate vendosin ndryshojnë praktikën
gjyqësore njësuar apo unifikuar parë. këtë rast, neni 141 i Kushtetutës, neni 32 i
Ligjit nr. 98/2016 dhe tre ligjet procedurale, parashikojnë detyrimin e Kryetarit të Gjykatës së
Lartë apo secilit nga kolegjet që të nisin gjykimin nomofilatik ndryshues në Kolegjet e
Bashkuara. këto raste nuk ka diskutime r diskrecionalitetin e ushtrimit kompetencës.
Ndryshimi i praktikës gjyqësore duhet të bëhet detyrimisht nga Kolegjet e Bashkuara
Gjykatës së Lartë.
3. Gjykimi ndryshues i praktikës gjyqësore
Ndryshe nga vendosja e precedentit fillestar praktikën gjyqësore i cili pas
ndryshimeve kushtetuese do duhet të bëhet nga kolegji i Gjykatës së Lartë, vendimi
ndryshues i praktikës gjyqësore bëhet nga Kolegjet e Bashkuara Gjykatës Lartë. Kjo do
thotë se Kolegjet e Bashkuara do duhet gjykojnë çështjet shtrohet për gjykim me
qëllim ndryshimin e vendimeve unifikuese të mëparshme të Kolegjeve të Bashkuara të
Gjykatës së Lartë dhe ndryshimin e vendimeve njësuese apo zhvilluese të praktikës gjyqësore
marra nga Kolegji Civil, Kolegji Administrativ apo Kolegji Penal me 5 gjyqtarë i Gjykatës
së Lartë.
Ndryshe nga gjykimi njësues dhe zhvillues i praktikës gjyqësore i cili iniciohet nga
kolegji respektiv dhomë këshillimi, gjykimi ndryshues i praktikës gjyqësore nis me
vendim Kryetarit Gjykatës Lartë edhe kur ai nuk është caktuar si gjyqtar atë
çështje, nga kolegji i zakonshëm dhe nga vetë Kolegjet e Bashkuara Gjykatës Lartë.
Megjithëse mbi këtë çështje ligji organik i pushtetit gjyqësor dhe ligjet procedurale kanë
parashikime ndryshme, vlerësojmë se nga interpretimi sistematik dhe harmonizues i tyre
arrihet në këtë konkluzion.
Gjykimi ndryshues i praktikës gjyqësore mundet iniciohet edhe gjatë kohës
rekursi është në pritje të planifikimit për gjykim në dhomë këshillimi, edhe në dhomë
këshillimi edhe gjatë shqyrtimit në seancë gjyqësore.
782
Shih konkretisht nenin 618 të Kodit, ndryshuar nga Ligji nr. 103/2017, nga reforma “Orlando”.
783
Shih Fausto Izzo, Guido Picciotto, Manuale di diritto processuale penale”, XXIV Edizione,
Edizione Simone, 2019, faqe 615.
Gjykimi në Gjykatën e Lartë
292
Sipas ligjit organik pushtetit gjyqësor Kolegjet e Bashkuara Gjykatës Lartë
shqyrtojnë rastet kur e njëjta çështje juridike nuk është interpretuar mënyrë njëjnga
kolegje ndryshme Gjykatës Lartë, ose rast se ekziston rreziku për interpretim jo
njëjtë nga kolegje ndryshme të Gjykatës Lartë. Ndërkohë që rasti i parë është i
kuptueshëm, ngjan që rasti i dytë të jetë më i ndërlikuar dhe më i vështirë për t’u zbatuar.
Megjithatë vlerësojmë se rasti i dytë shkak për inicimin e gjykimit Kolegjet e
Bashkuara nuk do mundet zbatohet dhe ka mbetur pa veprim pas ndryshimeve
Kuvendi bëri në Kodin e Procedurës Penale në vitin 2017 dhe më tej nën logjikën e tyre do të
duhet interpretohet edhe neni 32 i ligjit organik për pushtetin gjyqësor i përditësuar
kohë me parashikimet e tjera ligjore. Duke qenë se Kuvendi përcaktoi se njësimi i praktikës
gjyqësore do bëhet nga secili prej kolegjeve me pesë gjyqtarë Gjykatës Lartë, atëherë
kuptohet se rreziku i interpretimit ndryshëm dhe jo njëjtë ligjit secilin kolegj do
mundet të parandalohet apo të ndalohet nga inicimi në çdo rast i gjykimit njësues.
Megjithatë mbetet një mundësi se kur mundet zbatohet rasti i dytë i dispozitës
mësipërme dhe iniciohet një gjykim ndr<