Gjykimi në Gjykatën e Lartë
268
KREU V
GJYKIMI I KËRKESAVE PËR SHKELJEN E AFATIT
TË ARSYESHËM DHE PËRSHPEJTIMIN E
PROCEDURAVE NË GJYKATËN E LARTË
1. Konsiderata të përgjithshme
Gjykimi i një çështje, hetimi penal apo ekzekutimi i një vendimi gjyqësor civil apo
administrativ të formës së prerë do të duhet të bëhet brenda një kohe që garanton efektivitetin
e arritjes qëllimit kushtetues dhe ligjor procesit. çdo rast kohëkalimi nuk duhet
lejohet pamundësojë realizimin e drejtave, pasi përndryshe procesi ligjor i nisur humbet
qëllimin, dobinë juridike dhe sociale. r rrjedhojë aktet juridike larta dhe
gjithëpushtetshme kanë parashikuar detyrimin e organeve proceduese procesin ta
zhvillojnë brenda një afati të arsyeshëm.
Kushtetuta e Republikës Shqipërisë nenin 42 parashikon detyrimin e organeve
gjyqësore që përfundojnë gjykimin e çështjeve penale, administrative dhe civile në një afat
arsyeshëm. Ky detyrim i organeve gjyqësore është njëkohësisht edhe e drejtë kushtetuese e
subjekteve të gjykuar.
Kjo garanci kushtetuese e subjekteve parashikohet edhe KEDNJ nenin 6 dhe
GJEDNJ ka elaboruar shumë raste kritere qarta jurisprudenciale për zbatuar kur
vlerësohet nëse një gjykim është zhvilluar apo jo brenda një afati të arsyeshëm. Edhe Gjykata
Kushtetuese ka zhvilluar jurisprudencën e saj mbi bazën e këtyre kritereve dhe konsideratave
përpunuara jurisprudencën e GJEDNJ.
726
tej mbetet detyrim i ligjit procedural rast
pas rasti rregullojë mënytë detajuar edhe afatet e gjykimit, procedurat e gjykimit
dhe realizimin e drejtave dhe detyrimeve palëve gjykim brenda limiteve kohore
arsyeshme.
Kjo dispozitë vendos detyrimin për organizimin e sistemit ligjor mënyrë tillë
gjykatat plotësojnë kërkesat e standardeve për një proces të rregull ligjor, përfshirë këtu
edhe atë gjykimit brenda afatit arsyeshëm. këtë drejtim, gjykatat kanë për detyrë
sigurojnë gjitha subjektet marrin pjesë proces sillen mënyrë të tillë të
evitojnë çdo vonesë të panevojshme
727
.
GJEDNJ ka elaboruar në jurisprudencën e saj kriteret objektive për analizuar rast
pas rasti nëse një çështje është shqyrtuar apo jo në përputhje me standardin e afatit të
arsyeshëm. Këto kritere janë:
i) Kompleksiteti faktik dhe juridik i çështjes;
ii) Sjellja e organit procedues, si edhe e personave të tjerë publik që kanë detyrime
kushtetuese dhe ligjore për administrimin e drejtësisë;
iii) Sjellja e palëve;
iv) Rëndësia që ka çështja për palët apo rreziku që passjell për to vonesa.
728
Periudha duhet merret konsideratë për efekt arritjes konkluzionit nëse
është shkelur apo jo afati i arsyeshëm i gjykimit është segmenti kohor i nisjes gjykimit e
deri në përfundimin e tij.
729
726
Shih Vendimin 87, datë 26.12.2017 të Gjykatës Kushtetuese.
727
Shih Vendimin nr. 12, datë 5.3.2012 Gjykatës Kushtetuese dhe Vendimin nr. 42, datë 25.5.2017
të Gjykatës Kushtetuese.
728
Shih Vendimin nr. 59, datë 16.9.2016 të Gjykatës Kushtetuese.
Gjykimi në Gjykatën e Lartë
269
Lidhur me vlerësimin e kompleksitetit do duhet mbahen parasysh gjitha aspektet
e çështjes, përfshi objektin e çështjes, faktet e kundërshtuara dhe volumin e provave
shkresore dhe se duhet vihet balancë gjithnjë parimi i sigurimit administrimit
përshtatshëm drejtësisë, i cili rast pas rasti mundet justifikojë kohëzgjatje kohore
konsiderueshme
730
.
vlerësimin e sjelljes së organit procedues si dhe personave të tjerë publik kanë
detyrime kushtetuese dhe ligjore r administrimin e drejtësisë është vlerësuar se rast pas
rasti do duhet të mbahen parasysh efektiviteti i procedurale gjyqësore, ndërtimi i një
sistemi efektiv drejtësie dhe me kapacitete logjistike dhe burime njerëzore të tilla që të
mundësojnë përfundimin e procesit brenda afateve arsyeshme. Ky kriter i kundrejtohet
edhe vetë organit procedues në raport me mënyrën e shqyrtimit të çështjes
731
dhe vetë
sistemit të drejtësisë që ka shteti.
732
këtë mënyrë shteti duhet të organizojë punën e brendshme për të shmangur
mbingarkesën e gjyqtarëve me çështje dhe të verë në dispozicion një numër të mjaftueshëm
gjyqtarësh, në bazë të një vlerësimi objektiv dhe të saktë të nevojave që ka çdo gjykatë,
bazuar në numrin e popullsisë dhe në numrin e çështjeve që janë nën juridiksionin e çdo
gjykate.
733
Gjithashtu GJEDNJ ka mbajtur qëndrimin se shteti nuk mundet të justifikojë
vonesat e ndodhura thjesht me faktin se është duke planifikuar apo realizuar
reformë në sistemin gjyqësor
734
, as se këto vonesa janë shkaktuar nga mungesa e fondeve
buxhetore dhe se shtetet kanë detyrimin nga neni 6 i KEDNJ të parashikojë sa të jetë e
mundur ardhjen e një ngarkese të përkohëshme shtesë, për shkaqe caktuara (reforma
strukturore në administratë, forcë madhore, rritje kriminaliteti etj.).
Sjellja e palëve është një ndër faktorët që gjykata vlerëson rast pas rasti për
konkluduar nëse ka pasur apo jo kohëzgjatje procesit shkaktuar nga palët. Sjellja e
palëve shqyrtohet edhe duke vlerësuar qëndrimin e tyre gjatë procesit në raport me drejtat dhe
detyrimet procedurale palëve iu njeh ligji. Gjithashtu vlerësohet diligjenca e palëve për të
shteruar mjetet procedurale në dispozicion, interesi i tyre për procesin apo veprime dhe
mosveprimet eventuale tyre janë bërë shkak për shtyrjen e seancës apo vonesa në
planifikimin e seancës.
735
GJEDNJ ka vlerësuar se, edhe pse autoritet e brendshme nuk mund të konsiderohen
përgjegjëse për sjelljen e paditurve, sjelljet e palëve proces shkaktojnë vonesa, qoftë
edhe duke u përdorur vetëm nga njëra prej palëve, nuk përjashtojnë autoritetet nga detyra e
tyre qe procedimet te përfundojnë brenda një afati te arsyeshëm.
736
Gjithashtu GJEDNJ
729
Shih Vendimin nr. 76, datë 4.12.2017 Gjykatës Kushtetuese, paragrafi 20. Shih gjithashtu
çështjen “Portington vs. Greece”, Ap. No. 109/1997/893/1105, Vendim i GJEDNJ.
730
Shih Vendimin nr. 59, datë 16.9.2016 të Gjykatës Kushtetuese, paragrafi 21.
731
Shih çështjen Philis vs. Greece”, Ap. No. 12750/87; 13780/88; 14003/88, Vendim i GJEDNJ datë
27.08.1991.
732
Shih Vendimin nr. 76, datë 4.12.2017 të Gjykatës Kushtetuese. Ndër të tjera këtë vendim
arsyetohet se:
24. Gjykata ka theksuar se neni 42 i Kushtetutës, si dhe neni 6 i KEDNJ-vendosin detyrimin për
organizimin e sistemit ligjor vendit mënyrë tillë gjykatat plotësojnë kërkesat e standardeve për n
proces rregull ligjor, përfshirë këtu edhe atë gjykimit brenda afatit arsyeshëm. këtë drejtim, gjykatat
kanë për detyrë të sigurojnë që gjitha subjektet marrin pjesë proces sillen mënyrë tillë që
evitojnë çdo vonesë të panevojshme.”.
733
Shih çështjen “Muti vs. Italy, Ap. No. 32/1993/427/506, Vendim i GJEDNJ datë 25.11.1993.
734
Shih çështjen “Fisanotti v. Italy”, Ap. No. 99/1997/883/1095, Vendim i GJEDNJ datë 23.04.1998.
735
Shih Vendimin nr. 76, datë 4.12.2017 të Gjykatës Kushtetuese, paragrafi 23.
736
Shih çështjen Mincheva vs. Bulgaria”, Ap. No. 21558/03, Vendim i Seksionit V GJEDNJ da
02.09.2010, paragrafi 68.
Shih gjithashtu çështjen Kartcheva et Chtarbova c. Bulgarie”, Re. no 60939/00, paragrafi 47, Vendim
i GJEDNJ datë 28.09.2006.
Gjykimi në Gjykatën e Lartë
270
jurisprudencën e saj e ka parë përgjegjësinë e autoriteteve lidhur ngushtë me sjelljen e
palëve, duke konkluduar se, edhe në sisteme ligjore aplikojnë parimin se iniciativa
procedurale i takojnë palëve, ky qëndrim nuk përjashton gjykatat nga detyrimi për të siguruar
gjykimin e shpejtë të kërkuar nga neni 6 pika 1 i KEDNJ.
737
Lidhur me rëndësinë ka çështja për palët dhe rreziku mundet t’i shkaktojë
vonesa drejtave atyre gjykata rast pas rasti duhet ketë parasysh që kohëkalimi dhe
moszgjidhja e konfliktit gjyqësor një kohë caktuar arrin apo jo zhveshë nga mjeti
juridik i zgjedhur nga pala efektivitetin e paracaktuar ai mjet duhet ketë sipas ligjit dhe
Kushtetutës. Kjo do thotë se nëse koha që kalon në pritje të zgjidhjes konfliktit gjyqësor
është e tillë pamundëson realizimin e drejtës edhe nëpërmjet rrugës gjyqësore, atëherë
standardi i afatit të arsyeshëm është shkelur me siguri.
2. Gjykimi brenda një afati të arsyeshëm në rendin juridik Shqiptar
Shqipëria, deri para ndryshimeve ligjore Kodit Procedurës Civile të vitit 2017
738
,
një ndër problemet e pazgjidhura kundrejt detyrimeve marra përsipër ndërkombëtarisht,
kuadrin e anëtarësimit në Këshillit të Europës, ka pasur mungesën juridike të një mjeti efektiv
për palët procese gjyqësore, mëny garantonin zhvillimin e procesit gjyqësor
brenda afateve të arsyeshme. Kjo ka qenë një ndër problemet më pazgjidhura Shqipërisë
përballë Këshillit të Europës.
GJEDNJ, në të gjitha rastet kur ka shqyrtuar çështje me këtë pretendim kundra
Shqipërisë, ka vlerësuar se në sistemin e brendshëm juridik nuk ka mjete ligjore efektive që të
mundësojnë mbrojtjen e drejtës për proces rregullt ligjor elementin e përfundimit
gjykimit brenda një afati të arsyeshëm, duke gjetur po kaq herë shkelje të nenit 13 të
KEDNJ
739
, dispozitë e cila kërkon detyrimisht parashikimin në rendin juridik të brendshëm të
shteteve një mjet juridik për mbrojtjen e drejtave dhe lirive themelore parashikuara
KEDNJ.
740
GJEDNJ ka kërkuar shtetet parashikojnë rendin juridik brendshëm një
mjet juridik mundësojë fillimisht parandalimin e shkeljes së afatit arsyeshëm
gjykimit, duke sugjeruar për shtetet fillimisht krijimin e një mjeti ankimi për përshpejtuar
procedurat me qëllim parandalimin e tejzgjatjes së tyre dhe duke vlerësuar se kjo është
zgjidhja më e mirë.
741
tej GJEDNJ ka vlerësuar se do duhet gjithashtu mjeti efektiv parandalues i
ankimit për shkeljen e afatit arsyeshëm kombinohet edhe me një mjet tjetër juridik
arrin kompensojë arsyeshëm palën e cenuar nga shkelja e kësaj drejte. këtë mënyrë
GJEDNJ ka vlerësuar zgjidhjen ligjore brendshme të disa shteteve, cilat sipas saj e kanë
kuptuar drejtë situatën, duke zgjedhur kombinimin e dy tipeve mjeteve ankimit, njëra e
krijuar për përshpejtimin e procedurave dhe tjetra për të rregulluar kompensimin.
742
Ndodhur këto kushte, Gjykata Kushtetuese e Republikës Shqipërisë nëpërmjet
jurisprudencës ka krijuar akses në juridiksionin e saj për gjykuarit pretendojnë se afati i
737
Shih çështjen Tierce vs. San Marino”, Ap. No. 24954/94, 24971/94 and 24972/94, Vendimi i
Seksionit I të GJEDNJ datë 25.07.2000, paragrafi 31. Shih gjithashtu edhe çështjen Pafitis and others v.
Greece”, Ap. No. 163/1996/782/983, Vendim i GJEDNJ datë 26.02.1998.
738
Shih Ligjin nr. 38/2017 i cili ka hyrë në fuqi me datë 05.11.2017.
739
Shih Këshilli i Europës, GJEDNJ Seksioni IV, Ap. No. 10508/02, çështja Gjon Bocari etj. v.
Shqipërisë”, Strasburg, datë 31.03.2005, paragrafi 77 dhe 82.
740
Shih çështjen Mifsud v. France”, Dhoma e Madhe e GJEDNJ, Ap. no. 57220/00, paragrafi 17,
ECHR 2002-Vill.
741
Shih çështjen Scordino v. Italisë”, Dhoma e Madhe e GJEDNJ, Ap. No. 36813/97, paragrafi 183,
186, ECHR 2006.
742
Shih Këshilli i Europës, GJEDNJ Seksioni IV, Ap. No. 10508/02, çështja Gjon Bocari etj. v.
Shqipërisë”, Strasburg, datë 31.03.2005, paragrafi 76.
Gjykimi në Gjykatën e Lartë
271
arsyeshëm i gjykimit u është cenuar dhe për rrjedhojë u është cenuar edhe e drejta për proces
rregullt ligjor. Kështu Gjykata Kushtetuese ka pranuar gjykojë dhe konstatojë edhe
shkeljet e së drejtës për proces të rregullt ligjor në elementin e afatitarsyeshëm në gjitha
këto raste edhe pse parë pretendimet për shkeljen e afatit arsyeshëm nuk ishin
parashtruar dhe shqyrtuar në shkallët e pushtetit gjyqësor.
743
këtë mënyrë Gjykata Kushtetuese i ka lejuar vetes secilin prej këtyre rasteve
ushtrojë juridiksion fillestar tipik gjyqësor shqyrtimin e këtyre kërkesave. Por megjithë
këtë përpjekje Gjykatës Kushtetuese për krijuar jurisprudencialisht një mjet efektiv
brendshëm për adresimin nga palët shkeljeve afatit arsyeshëm, rish mjeti i krijuar
nuk pati cilësitë e efektivitetit të kërkuara nga jurisprudenca e GJEDNJ.
Mjeti i krijuar jurisprudencën e Gjykatës Kushtetuese kishte vetëm karakter
konstatues dhe nuk arrinte adresonte zgjidhje, si nga pikëpamja parandaluese dhe nga
pikëpamja kompensuese. GJEDNJ ka dhënë disa herë konsideratat e saj mbi këtë mjet
brendshëm juridik Shqiptar, duke konkluduar se për qëllimet e nenit 13 të KEDNJ kërkesa në
Gjykatën Kushtetuese dhe vendimet respektive të saj nuk janë mjete efektive.
744
këto kushte zhvillimit legjislacionit dhe jurisprudencës brendshme Shqiptare dhe
detyrimeve ndërkombëtare papërmbushura të Shqipërisë përballë Këshillit Europës,
reforma në sistemin e drejtësisë e nisur gjysmën e dhjetëvjeçarit dyshekullit XXI
arriti bëjë pjesë axhendës ndryshimeve ligjeve procedurale edhe këtë çështje. Duke
pasur parasysh konsideratat e GJEDNJ mbi nevojën e kombinimit mjetit efektiv
brendshëm që garanton parandalimin dhe atij që garanton kompensimin në rastet e shkeljes së
afatit arsyeshëm proceset gjyqësore, Kuvendi prezantoi Kreun X Kodit
Procedurës Civile një gjykim posaçëm titulluar Gjykimi i kërkesave për konstatimin e
shkeljes së afatit të arsyeshëm, përshpejtimin e procedurave dhe shpërblimin e dëmit”.
këtë kre ligjit procedural u rregullua gjykimi i pretendimeve për cenimin e
drejtës për afat arsyeshëm procedurat ligjore fazën e hetimit paraprak çështjeve
penale, gjykimin penal tre shkallët e gjykimit, gjykimin civil tre shkallët e
gjykimit, në gjykimin administrativ në të tre shkallët e gjykimit dhefazën e ekzekutimit
detyrueshëm vendimeve gjyqësore formës së prerë çështjet civile dhe administrative.
Nga mungesa e një mjeti juridik efektiv për adresimin gjyqësisht pretendimeve palëve
për shkeljen e afatit të arsyeshëm, ligji krijoi dy mjete juridike efektive për garantimin e kësaj
drejte. Mjeti i parë juridik i krijuar është kërkesa për konstatimin e shkeljes afatit
arsyeshëm dhe marrja e masave konkrete për parandalimin e kësaj shkelje.
tej, pasi kjo çështje paraprake është zgjidhur duke u konstatuar gjyqësisht shkelja
e afatit arsyeshëm, pala e cenuar këtë drejtë kushtetuese mundet të përdorë mjetin e
dytë efektiv për garantimin e respektimit tëdrejtës për afatin e arsyeshëm procesit, duke
kërkuar dëmshpërblimin pasuror respektiv. Kjo mënyrë e mbrojtjes ligjore përbën garancinë e
kompensimit kërkuar nga jurisprudenca e GJEDNJ. këtë mënyrë ligji Shqiptar e ka
743
Shih Vendimin nr. 12, datë 5.3.2012 të Gjykatës Kushtetuese.
744
Shih Këshilli i Europës, GJEDNJ Seksioni IV, Ap. No. 10508/02, çështja Gjon Bocari etj. v.
Shqipërisë”, Strasburg, datë 31.03.2005. Ndër të tjera në këtë vendim arsyetohet se:
80. Gjykata vëren më tej se edhe pse në teori Gjykata Kushtetuese mund të ofrojë adresim të
përshtatshëm ankesave për tejzgjatje procedurave, pala shqiptare nuk ka siguruar asnjë rast Gjykatës
Kushtetuese, cilin kjo ka vendosur mbi tejzgjatjen e procedurave. Ndërkohë nuk është kompetencën e
Gjykatës vendosë lidhur me një çështje ligjit vendas është e pazgjidhur akoma, (shih mutatis mutandis,
De Jong, Baljet dhe Van den Brink kundër Holandës, vendimi i 22 majit 1984, seria A nr.77 p.19, §39 dhe
Horvat kundër Kroacisë, nr.51585/99, § 44, ECHR 2001 -VIII), mungesa e ndonjë praktike lidhur me këtë rast
tregon se sa i pasigurtë është një mjet efektiv i tillë në praktikë.
81. Lidhur me sa sipër, Gjykata vlerëson se nuk ka një evidencë ankimi sipas nenit 131
Kushtetutës, mund konsiderohet me një siguri mjaftueshme, se përbën një mjet efektiv ankimi për
pretendimet e ankuesve lidhur me tejzgjatjen e procedurave.”.
Gjykimi në Gjykatën e Lartë
272
projektuar mbrojtjen e drejtës kushtetuese përfundimit procesit një afat
arsyeshëm dy faza procedurale, fillimisht fazën konstatuese dhe parandaluese dhe
fazën rehabilituese.
Gjykata e Lartë është parashikuar ketë disa funksione këtë procedurë gjykimi
posaçëm të prezantuar në vitin 2017 në Kodin e Procedurës Civile. Në bazë të funksioneve që
ajo kryen i përcaktohet edhe juridiksioni që ajo ushtron.
Kështu Gjykata e Lar si shkallë e parë dhe e fundit, sipas nenit 399/6 Kodit
Procedurës Civile, shqyrton kërkesat e palëve që po gjykohen gjykatat e apelit për shkelje
afatit arsyeshëm gjykimit çështjet penale, civile dhe administrative. tej, po
sipas kësaj dispozite, Gjykata e Lartë si shkallë e parë dhe e fundit, shqyrton kërkesat e
palëve po gjykohen Gjykatën e Lartë për shkeljen e afatit arsyeshëm gjykimit
çështjet penale, civile dhe administrative.
Së treti Gjykata e Lartë me juridiksion klasik rishikues dhe kasacional shqyrton
rekurset eventuale palëve, subjekteve shërbimit përmbarimor, Ministrisë Financave
apo Ministrisë Drejtësisë me objekt vendimet e gjykatave të apeleve kanë disponuar
mbi apelet e vendimeve gjykatave shkallës parë të cilat kanë vendosur mbi paditë për
dëmshpërblimin nga shkelja e drejtës kushtetuese për përfundimin e gjykimit brenda një
afati të arsyeshëm.
3. Afati i arsyeshëm i gjykimit në Gjykatën e Lartë
Neni 399/2 i Kodit Procedurës Civile ka parashikuar ndër tjera afatet e
arsyeshme gjykimit sipas shkallëve gjykatës. Gjithashtu shkallët e gjykimit kushtëzojnë
afatet e arsyeshme të gjykimit edhe për nga lloji i gjykimit të çështjes.
3.1.Afatet e arsyeshme të gjykimit civil
Kështu Gjykatën e Lartë gjykimi civil duhet përfundojë brenda 2 vjetëve. Ligji
nuk ka përcaktuar limite a quo apo a quem për fillimin dhe mbarimin e afatit prezumuar
arsyeshëm. Megjithatë, duke pasur parasysh konkluzionet dhe konsideratat jurisprudenciale
sqaruara lart, konkludojmë se momenti i fillimit përllogaritjes afatit arsyeshëm
është data e regjistrimit çështjes Gjykatën e Lartë dhe se momenti i fundit i
përllogaritjes do jetë dhënia e vendimit jopërfundimtar apo përfundimtar shënon
mbylljen e gjykimit të çështjes në këtë shkallë gjykimi.
Natyra e afatit parashikuar nenin 399/2 Kodit Procedurës Civile nuk është
prekluzive. Përkundrazi, ky afat ka natyrë orientuese r palët, organet, tretët dhe vetë
gjykatën. Ky afat përbën një prezumim ligjor relativ për vlerësuar apriori se kush është
sasia e afatit konsideruar arsyeshëm prej ligjvënësit brenda cilit duhet përmbyllet
aktiviteti procedural i organit procedues. Afati ligjor këtë rast rbën prezumim ligjor
relativ, pasi nuk përjashtohet mundësia edhe me mbarimin e tij konkludohet se nuk ka
pasur shkelje drejtës kushtetuese për proces të rregullt ligjor në elementin e afatit
arsyeshëm.
Gjithashtu nuk përjashtohet mundësia edhe para përmbylljes këtij afati ligjor
konkludohet se ka pasur shkelje në element. Kjo do thotë se rast pas rasti palët
pretendojnë shkeljen e afatit do të duhet të provojnë dhe të argumentojnë para gjykatës
shkeljen e afatit arsyeshëm përfundimit gjykimit edhe para përfundimit afatit ligjor
parashikuar nga neni 399/2 Kodit Procedurës Civile. Nga ana tjetër, edhe pse afati
ligjor ka mbaruar, gjykata, nëse vlerëson se çështjen konkrete nga shkaqe të tilla kanë
zgjatur arsyeshëm procedurat e gjykimit, atëherë do konkludojë se afati ligjor i caktuar
Gjykimi në Gjykatën e Lartë
273
apriori nuk është i arsyeshëm dhe se në rastin konkret nuk ka shkelje këtij standardi
kushtetues.
Kështu neni 399/2 pikën 2 ka parashikuar se palët proces mund kërkojnë
konstatimin e tejzgjatjes së procedurave edhe pa kaluar afatet e mësipërme, duke pasur
parasysh kompleksitetin e çështjes, objektin e mosmarrëveshjes, procedimit ose
gjykimit, sjelljen e organit po kryen procedurat, si dhe çdo personi tjetër lidhur me
çështjen, kur pretendojnë zvarritje hetimit, gjykimit ose ekzekutimit vendimit. tej
neni 399/2 i Kodit Procedurës Civile pikën 3 parashikon se kohëzgjatjen e gjykimit
ose të procedimit, nuk llogaritet koha kur çështja është pezulluar për shkaqe ligjore, kur është
shtyrë për shkak kërkesave palës kërkuese, sipas këtij kreu, ose kur shfaqen rrethana
pamundësisë objektive për procedim.
Kolegji Administrativ i Gjykatës Lartë ka mbajtur qëndrimin se gjykatat duhet
mbajnë parasysh se ligji afatet e arsyeshme i ka parashikuar si afate prezumime relative
ligjore për kohëzgjatjen kushtetuese dhe ligjore arsyeshme një shkalle apo faze procesi
gjyqësor. Duke pasur parasysh këtë duhet konkludohet se rast pas rasti gjykata që shqyrton
kërkesën, duke vlerësuar rrethanat konkrete çështjes - qoftë komleksitetin e saj,
sjelljen e palëve dhe sjelljen organeve shtetërore do vlerësojë nëse ka cenim afatit
arsyeshëm edhe para plotësimit afateve ligjore apo nëse edhe pas plotësimit afateve
ligjore nuk ka shkelje të afateve të arsyeshme të gjykimit (shih pikën 2 të nenit 399/2 të Kodit
Procedurës Civile). Sigurisht nuk mundet ketë receta ligjore zgjidhje për
parashikuar apriori se kush janë afatet fikse përfundimit gjykimit, duke qenë se edhe
neni 42 i Kushtetutës edhe neni 6 i KEDNJ përdorin mbiemrin relative i arsyeshëmdhe se
kuptimi si garanci funksionale i këtij mbiemri do të duhet të konkludohet rast pas rasti.
745
Në nenin 480 të Kodit të Procedurës Civile, sikurse kemi sjellë në vëmendje dhe kemi
sqaruar Kreun II këtij punimi, është parashikuar një afat ligjor për të detyruar Kolegjin
Civil Gjykatës së Lartë për të shqyrtuar rekursin në dhomë këshillimi brenda 60 ditëve nga
momenti i regjistrimit çështjes këtë gjykatë. Duke qenë se dy parashikimet ligjore
përmbajnë afate gjykimi janë të tilla që tregojnë një vlerësim apriori të ligjvënësit për afatin e
arsyeshëm, në praktikë me siguri do të lindë debati i zbatimit të tyre.
Vlerësojmë se, duke qenë se ndryshimet ligjore vitit 2017 nuk prekën parashikimin
afatit ligjor nenit 480 Kodit Procedurës Civile, atëherë do duhet interpretohet se
dy afatet do të duhet respektohen nga Gjykata e Lartë në gjykimin e një çështje civile
mënyrë tillë harmonizohen me njëri-tjetrin. Kjo do thotë se afati i arsyeshëm i
gjykimit një çështje në dhomë këshillimi do duhet konsiderohet afati 60 ditor, duke
konkluduar parim se ky është afati brenda cilit Kolegji Civil duhet vendosë mbi
kalimin në seancë gjyqësore të çështjes apo mospranimin e rekursit. Më tej gjykimi në seancë
gjyqësore i çështjes Gjykatën e Lartë do duhet përfundojë brenda afatit 2 vjeçar nga
momenti i regjistrimit të çështjes në këtë gjykatë.
Deri tani nuk ka praktikë gjyqësore dhe qëndrime Gjykatës së Lartë mbi këtë
çështje. Vlerësojmë se mbetet e hapur edhe mundësia ligji interpretohet ndryshe, që do
thotë se neni 399/2 i Kodit Procedurës Civile e ka lënë pa fuqi parashikimin e afatit 60
ditor nenit 480 Kodit, duke qenë se kjo dispozitë është e posaçme, e vonë kohë
dhe se përshtatet shumë me nevojat reale të gjykimit në këtë shkallë gjykimi. Kjo mënyrë
interpretimi mundet mbështetet dhe inkurajohet edhe nga fakti i nyrës se si do
zbatohet afati i arsyeshëm prezumim ligjor relativ gjykimin penal dhe administrativ
gjykimit në Gjykatën e Lartë. Mbetet për t’u parë se si praktika gjyqësore e Gjykatës Lartë
745
Shih Vendimin nr. 8 regjistrit themeltar, datë 31.01.2019 Kolegjit Administrativ Gjykatës
Lartë, në çështjen me kërkues z. E. L.
Gjykimi në Gjykatën e Lartë
274
do të zhvillohet në vijim mbi zbatimin e njëkohshëm apo në mënyrë përjashtuese të këtyre dy
dispozitave.
3.2.Afatet e arsyeshme të gjykimit penal
Neni 399/2 i Kodit Procedurës Civile shkronjën “d” ka parashikuar se afati i
arsyeshëm gjykimin penal Gjykatën e Lartë është 1 viti për veprat penale rbëjnë
krime dhe për veprat penale përbëjnë kundërvajtje penale është 6 muaj. Njëlloj sikurse
kemi arsyetuar më lart, Kodi i Procedurës Civile nuk parashikon momentet se kur nis apo kur
mbaron përllogaritja e këtyre afateve ligjore. Megjithatë do duhet interpretohet se pika e
nisjes do të jetë momenti i regjistrimit çështjes në gjykatë dhe se momenti i mbarimit do
duhet konsiderohet dhënia e vendimit përmbyll gjykimit, qoftë përfundimtar apo
jopërfundimtar.
Njëlloj sikurse afati i arsyeshëm i gjykimit civil, edhe afati i arsyeshëm i gjykimit
penal përbën një prezumim ligjor relativ. Kjo do të thotë se edhe para kalimit të afatit mundet
konkludohet se ka pasur shkelje nisur nga rrethanat specifike të çështjes. Nga ana tjetër, po
nga rrethanat e çështjes, nga gjykata mundet konkludohet se nuk ka pasur shkelje afatit
të arsyeshëm në përfundimin e gjykimit edhe pse afatet ligjore kanë mbaruar.
Ndryshe nga Kodi i Procedurës Civile, Kodi i Procedurës Penale nuk ka
parashikuar afate gjykimi për Gjykatën e Lartë, si fazën e parë pranueshmërisë për
gjykim rekursit dhelpër shqyrtimin themel çështjes. Duke qenë kështu, afati 6 mujor
për gjykimin e kundravajtjeve penale dhe afati 1 vjeçar i gjykimit krimeve do duhet
interpretohet se do zbatohet për dy fazat e gjykimit, do thotë se afati maksimal i
përfundimit gjykimit Gjykatën e Lartë do jetë 6 muaj apo 1 vit. Kështu përmbyllja e
secilit nga to afate do duhet shënohet nga vendimi jopërfundimtar apo nga vendimi
përfundimtar, qoftë i seancës gjyqësore apo qoftë i dhomës së këshillimit.
I diskutueshëm mbetet rasti i gjykimeve me objekt kërkesat penale të cilat nuk
përbëjnë gjykime themeli, por të cilat mundet të përbëjnë objekt i pavarur gjykimi dhe çështje
deri Gjykatën e Lartë. tilla për shembull mundet sillen vëmendje ankimet kundër
vendimeve të pushimit të procedimit penal apo mosfillimit të procedimit penal.
Neni 399/2 i Kodit Procedurës Civile dhe neni 109 i Ligjit nr. 38/2012 rregullojnë
drejtpërdrejt afatin e arsyeshëm gjykimit çështjeve penale themelit, do thotë
çështjeve penale me objekt gjykimi akuzën apo ankimet ndaj vendimeve gjykatave
ulëta ku është disponuar mbi akuzën e shtetit. Ndërsa çështjet e tjera penale jo themelit
gjykimit paraqesin një specifikë, pasi nuk përbëjnë gjykime procedurale në të cilat janë
gjykuar kontestimet e kallëzuesit, pandehurit, viktimës akuzuese apo personave tjerë
eventualisht legjitimuar mbi ligjshmërinë e ushtrimit ndjekjes penale prokurorit. Për
rrjedhojë konkludohet se dispozitat e treguara lart nuk ka rregullime drejtpërdrejta
për afatet prezumime ligjore të përfundimit të gjykimit dhe natyrshëm shtrohet për zgjidhje se
si do të plotësohet kjo pamjaftueshmëri e rregullimit ligjor për këtë kategori gjykimesh.
Megjithatë vlerësojmë se pamjaftueshmëria e rregullimit drejtpërdrejt këtë rast,
njëlloj për dispozitën tranzitore dhe për dispozitën permanente, do duhet të interpretohet
me analogji në mënyrë që të mbrohen edhe këto të gjykuar nga garancia e afatit të arsyeshëm
gjykimit. Nga kjo mënyrë interpretimi do duhet konkludohet se njëjtat afate ligjore
prezumim për përfundimin e gjykimit një kohë arsyeshme sikurse për gjykimet e themelit
do të duhet të zbatohen edhe për gjykimet procedurale të njëjta si çështja objekt shqyrtimi.
Kjo do thotë se gjitha këto çështje, kur rregullimet e posaçme nuk parashikojnë
ndryshe, do duhet përfundojnë njëjtat afate sikurse parashikon ligji për gjykimin e
çështjeve varësi të objektit akuzës, krim apo kundravajtje penale. Në këtë mënyrë
konkludohet se për çështjet jo themelit ku vepra penale objekt procedimi është krim afati i
Gjykimi në Gjykatën e Lartë
275
zakonshëm i arsyeshëm i gjykimit Gjykatën e Lartë do jetë një vit ndërsa afati tranzitor
do të jetë 6 muaj. Ndërkohë për çështjet jo themelit ku vepra penale objekt procedimi është
kundravajtje penale afati i zakonshëm i arsyeshëm i gjykimit në Gjykatën e Lartë do të jetë 6
muaj dhe afati tranzitor i gjykimit do të jetë 3 muaj.
746
3.3.Afatet e arsyeshme të gjykimit administrativ
747
Neni 399/2 pika 1 i Kodit Procedurës Civile parashikon se afat i arsyeshëm për
përfundimin e gjykimit administrativ shkallë parë dhe apel është 1 vit për secilën
shkallë gjykimi. Megjithëse pamje parë kjo dispozitë tërësinë e saj duket se nuk lë
gjë pa rregulluar mbi afatet e arsyeshme përmbylljes proceseve ndryshme, tej
shfaqet boshësia e mosparashikimit ligj një afati arsyeshëm për gjykimin e rekursit
administrativ Kolegjin Administrativ Gjykatës Lartë. Përshtypje bën fakti për
gjykimin penal dhe për gjykimin civil e njëjta dispozitë e Kodit Procedurës Civile,
shkronjat vijuese, përcakton mënyeksplicite afat arsyeshëm për gjykimin e rekurseve
civile në Kolegjin Civil të Gjykatës Lartë dhe për gjykimin e rekurseve penale në Kolegjin
Penal të Gjykatës së Lartë.
Por pavarësisht se ligj nuk ka dhe se rregullimi ligjor është i paplotë, vlerësojmë se
gjykatës i duhet të zgjidhë çështjen që ka për gjykim, sikurse palës i duhet dhënë një përgjigje
gjyqësore mbi pretendimin për cenimin e afatit arsyeshëm nga tejzgjatja e gjykimit
Kolegjin Administrativ të Gjykatës së Lartë. Këtu lind nevoja ligjin ta bëjë apo ta
komplementojë gjykata.
748
Vlerësojmë se ka tre mënyra interpretimi kësaj boshësie ligjore. Interpretimi i parë
është zbatimi i komplementar i ligjit për gjykimin administrativ nenin 399/2 Kodit
Procedurës Civile. Kjo do thotë se referimi për përcaktuar afatin e arsyeshëm, përsa
kohë Kodi hesht, duhet bëhet tek ligji për gjykimin administrativ, ku afati i gjykimit
rekursit Kolegjin Administrativ Gjykatës Lartë është përcaktuar 90 ditë nga data e
regjistrimit të çështjes
749
. Por konstatohet se ligji i gjykimit administrativ ka parashikuar afate
për përfundimin e gjykimit administrativ edhe për gjykimin në shkallë të parë dhe për
gjykimin apel (30 ditë nga regjistrimi i çështjes Gjykatën Administrative Apelit,
nenin 48 pika 2), që janë neglizhuar ndjeshëm nga neni 399/2, pika 1, shkronja “a” e Kodit të
Procedurës Civile.
Kjo do thotë se, për efektet e gjykimit afateve arsyeshme, ndryshimet
Kodin e Procedurës Civile dhe konkretisht neni 399/2 i tij, ka lënë pa veprim dispozitat e
afateve gjykimit parashikuara ligjin e gjykimit administrativ. E nëse kjo ka ndodhur
për gjykatën e shkallës parë dhe për gjykatën e apelit, nuk gjejmë dot arsye se pse nuk
duhet vlejë i njëjti argument edhe për afatet e arsyeshme gjykimit Kolegjin
Administrativ të Gjykatës së Lartë.
Nga ana tjetër konstatohet qartë se, e vetmja shkronjë bankete dhe referuese, tek afatet
e arsyeshme jashtë Kodit të Procedurës Civile, është shkronja “ç”, konkretisht afatet e
arsyeshme për përfundimin e hetimeve paraprake, cilat Kodi i merr dhe referon për t’i
individualizuar tek Kodi i Procedurës Penale. Kjo do thotë se r qëllimet e konstatimit
746
Shih relacionin e Ndihmësmagjistratit Gjykatës Lartë datë 29.01.2019 çështjen penale nr.
13/7, datë 28.12.2018 me kërkues z. B. I. dhe relacionin datë 31.01.2019 në çështjen penale nr. 10, datë
25.01.2019 me kërkues z. A. Ç.
747
Kjo pjesë e studimit është marrë nga shkrimi Një mungeafati afatin e arsyeshëm”, e autorit
Florjan Kalaja. Shkrimi është botuar gazetën Panorama datës 19.02.2018. Shih web:
https://www.academia.edu/35956049/Nj%C3%AB_munges%C3%AB_afati_n%C3%AB_afatin_e_arsyesh%C3
%ABm.
748
Shih paragrafin e dytë të nenit 1 të Kodit të Procedurës Civile.
749
Shih nenin 60 pika 2 të Ligjit nr. 49/2012.
Gjykimi në Gjykatën e Lartë
276
afatit të arsyeshëm gjykimit afati 90 ditor i përfundimit të gjykimit në Gjykatën e Lartë dhe
ligji për gjykimin administrativ nuk do të zbatohet dhe se kjo mënye parë e interpretimit
boshësisë ligjore nuk pajtohet me ratio-n dhe teknikën legjislative ndryshimeve të Kodit
Procedurës Civile.
750
Interpretimi i dytë me analogji mundet jetë ai do huazonte afatet ligjore
arsyeshme përfundimit gjykimit Kolegjin Civil dhe Kolegjin Penal